در روزهای سرد دی‌ماه، نگرانی‌ها درباره تأمین گاز نیروگاه‌ها دوباره به صدر اخبار بازگشته است. اظهارات اخیر یکی از نمایندگان مجلس مبنی بر جدی بودن احتمال قطعی گاز، در تضاد با مواضع رسمی برخی مسئولان قرار دارد و همین تناقض، فضای ابهام‌آلودی را در افکار عمومی ایجاد کرده است. مردم نگران‌اند که پشت پرده این اختلاف‌نظرها، واقعیتی پنهان درباره وضعیت زیرساخت‌های انرژی کشور وجود داشته باشد.

کارشناسان حوزه انرژی معتقدند که اختلال در تأمین گاز نیروگاه‌ها، مستقیماً به کاهش تولید برق منجر می‌شود. این کاهش تولید، نه‌تنها احتمال خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌نشده را افزایش می‌دهد، بلکه فشار بیشتری بر شبکه برق وارد می‌کند. در چنین شرایطی، حتی اگر خاموشی رخ ندهد، هزینه تولید برق بالا می‌رود و در نهایت، این افزایش هزینه به قبض‌های مصرف‌کنندگان منتقل خواهد شد.

از سوی دیگر، وابستگی شدید نیروگاه‌های حرارتی به گاز طبیعی، آسیب‌پذیری سیستم تولید برق را بالا برده است. در نبود گاز کافی، برخی نیروگاه‌ها به سوخت‌های جایگزین مانند مازوت یا گازوئیل روی می‌آورند که هم آلایندگی بیشتری دارند و هم هزینه‌برتر هستند. این تغییر سوخت، نه‌تنها سلامت محیط‌زیست را تهدید می‌کند، بلکه می‌تواند به نارضایتی عمومی در مناطق صنعتی و شهری دامن بزند.

در نهایت، آنچه بیش از همه اهمیت دارد، شفاف‌سازی وضعیت موجود توسط نهادهای مسئول است. مردم حق دارند بدانند که آیا خطر قطعی گاز و برق جدی است یا خیر. در شرایطی که اعتماد عمومی به وعده‌های رسمی کاهش یافته، اطلاع‌رسانی دقیق و صادقانه می‌تواند از شکل‌گیری شایعات و نگرانی‌های بی‌پایه جلوگیری کند و زمینه را برای مدیریت بهتر بحران فراهم سازد.

در این راستا گفتگویی با کارشناس حوزه انرژی انجام دادیم که در ادامه می خوانید.

انحصار دولتی و حذف بخش خصوصی از صنعت انرژی

فرزین سوادکوهی در خصوص اظهارنظر اخیر عضو کمیسیون انرژی مجلس پیرامون قطع گاز در هفته های آینده و پیامدهای احتمالی این موضوع گفت: مسئله بحران انرژی در کشور را نمی‌توان به یک نهاد یا دستگاه خاص محدود کرد. واقعیت این است که ایران سال‌هاست فاقد یک «استراتژی جامع انرژی» است؛ موضوعی حیاتی که به‌طور عجیب و نگران‌کننده‌ای از اولویت سیاست‌گذاری کنار گذاشته شده است. بی‌توجهی مداوم به این حوزه، طی سال‌های اخیر زنجیره‌ای از مشکلات ساختاری را در بخش انرژی رقم زده و امروز کشور را با چالش‌هایی جدی روبه‌رو کرده است.

او ادامه داد: در بخش نیروگاهی، هیچ‌گاه سرمایه‌گذاری کافی و هدفمند انجام نشد. هر دولتی که روی کار آمد، برخلاف وعده‌های اولیه، از توسعه زیرساخت‌های تولید برق غفلت کرد. از سوی دیگر، شرایط لازم برای ورود بخش خصوصی نیز فراهم نشد و این بخش عملاً امکان مشارکت مؤثر در صنعت انرژی را پیدا نکرد. نتیجه آن شد که دولت به‌تنهایی بار تولید، عرضه و قیمت‌گذاری را بر دوش گرفت و این انحصار، فضای رقابتی و سرمایه‌گذاری را از بین برد.

سوادکوهی افزود:‌ مشکل مشابهی در بخش پالایشگاهی نیز دیده می‌شود. با وجود هشدارهای مکرر کارشناسان، تصمیمات مؤثر و آینده‌نگر اتخاذ نشد و تحریم‌ها، فرسودگی تجهیزات و رویکرد منفعلانه دولت، بحران‌های بزرگ‌تری را در این حوزه رقم زد. در حالی که تولید نیازمند سرمایه‌گذاری فوری بود، باور و اراده لازم برای این اقدام وجود نداشت و نتیجه آن، تکرار سالانه بحران گاز در فصل سرماست؛ بحرانی که دیگر به یک رویداد طبیعی تبدیل شده است.

بی‌برنامگی در نهایت به میادین گازی آسیب زده است

وی در ادامه خاطر نشان کرد:‌ امسال نیز پیش‌بینی می‌شود بخش قابل توجهی از گاز صنایع، پتروشیمی‌ها و سازمان‌های بزرگ به مصرف شهری اختصاص یابد. این جابه‌جایی سهمیه، فشار سنگینی بر نیروگاه‌ها و صنایع وارد می‌کند و با روند فعلی مدیریت انرژی، انتظار دیگری هم نمی‌توان داشت. نبود سیاست‌های کارآمد و مردم‌پسند، عملاً دامنه بحران را گسترده‌تر کرده و شبکه گازرسانی کشور را در معرض تنش‌های جدی قرار داده است.

سوادکوهی در پایان اضافه کرد: این بی‌برنامگی در نهایت به میادین گازی نیز آسیب زده است. میدان پارس جنوبی که ستون اصلی تولید گاز کشور محسوب می‌شود، اکنون روزانه حدود ۷۲۰ میلیون مترمکعب گاز تولید می‌کند؛ اما به دلیل بی‌توجهی به پروژه‌های فشارافزایی، این رقم طی چند سال آینده ممکن است به حدود ۳۵۰ میلیون مترمکعب سقوط کند. از آنجا که توسعه میادین جدید نیز سال‌هاست متوقف مانده، کمبود خوراک گاز نیروگاه‌ها و صنایع به یک بحران اجتناب‌ناپذیر تبدیل خواهد شد. در کنار این موارد، انحصار دولتی، قیمت‌گذاری دستوری و دستورالعمل‌های ناکارآمد، مشکلات نیروگاه‌ها را پیچیده‌تر کرده و مسیر اصلاح را دشوارتر ساخته است.