نجات تولید در «وقت اضافه»
حمایت دولت از تولید در قالب بسته ۷۰۰ همتی که دیماه ۱۴۰۴ ابلاغ شد، قرار است کسری سرمایه در گردش ۳۵۰۰ واحد تولیدی را جبران کند، اما به اعتقاد فعالان صنعت در شرایطی که شامخ صنعت در پایینترین سطح است و تورم نقطهای به بیش از ۴۲.۴ درصد رسیده، با فرض اجرای تمام و کمال آن، به نظر نمیرسد راهگشا باشد.
از اینرو شاهدیم که در روزهای اخیر انتقادات تند تولیدکنندگان از ناکافی بودن حجم حمایتها، تأخیر و عدمهماهنگی دستگاهها در اجرای آن، بالا گرفته است. در این میان، تغییر سیاست ارزی، اختلاف نرخ ترخیص و نیاز به نقدینگی بنگاههای اقتصادی را در سطح قابلتوجهی بالا برده و بخش خصوصی را در مرز ورشکستگی قرار داده است؛ این در حالی است که هزینههای انرژی ۳ برابر شده، حاشیه سود تولید به زیر ۱۰ درصد رسیده و فشارهای بانکی-بیمهای، کشتی تولید را در خطر غرق شدن قرار داده است. به اعتقاد کارشناسان بستههای حمایت از تولید در این شرایط بدون رها کردن قیمتگذاری دستوری و یکپارچگی اجرا، به جای نجات تولید، رکودتورمی را عمیقتر کرده و خطر تعطیلی خطوط و بیکاری گسترده را دوچندان میکند. صمت در این گزارش نگاهی دارد به بسته ۷۰۰ همتی حمایت از تولید و تاثیر آن در شرایط رکودتورمی که در ادامه میخوانید.
حمایت از تولید در بسته ۷۰۰ همتی
بسته حمایتی ۷۰۰ همتی دولت، که برای جبران کسری سرمایه در گردش واحدهای تولیدی پس از شوکهای ارزی ابلاغ شده، در برابر تورم افسارگسیخته کنونی عملا ناکافی به نظر میرسد. تولیدکنندگان با افزایش ساعتی قیمت مواد اولیه روبهرو هستند؛ قیمتی که یک قطعه را در چند هفته دوچندان میکند و حاشیه سود را به زیر خط بحران میرساند. این بسته، هرچند وعده تزریق نقدینگی از طریق اوراق گام و تسهیلات بانکی میدهد، اما حجم آن با سرعت تورم همخوانی ندارد.
کارشناسان صنعتی تأکید دارند که تورم تولیدکننده در سالهای اخیر چندبرابر شده و بدون ابزارهای ضدتورمی قوی، این حمایت به جای احیای زنجیره تأمین، نقدینگی فشاری ایجاد میکند که به سطح عمومی قیمتها سرایت خواهد کرد. انتقاد اصلی تولیدکنندگان بر این است که بسته بدون توجه به جهش هزینههای انرژی که سه برابر شده و فشارهای مالیاتی و بیمهای، نمیتواند گرهی از مشکلات باز کند.
تولیدکنندگان وضعیت تولید را به کشتی در حال غرق تشبیه میکنند، جایی که هر دستگاه اجرایی، از بانکها گرفته تا تأمین اجتماعی و گمرک، به جای همراهی، فشار جداگانهای وارد میکند. تأخیر در ابلاغ و تخصیص تسهیلات، همراه با اصرار بانکها بر تسویه بدهیهای گذشته و حقالضمانت، اجرای بسته را شعارگونه کرده است.
آنها معتقدند در شرایطی که بازار نقدی شده و اعتبار سابق وجود ندارد، این حمایت بدون رها کردن قیمتگذاری دستوری بیفایده است؛ مثلا در خودرو، اصلاح قیمتها بلافاصله متوقف شد و رقابت واقعی شکل نگرفت. بخش خصوصی هم قربانی اختلاف نرخ ارزی شده؛ کالایی با نرخ پایین ترخیص و فروخته، حالا با مبنای بالاتر باید تسویه شود. تولیدکنندگان هشدار میدهند که بدون نرخ گذار ارزی و پایش دیجیتال، بسته نه تنها متناسب با تورم نیست، بلکه رکود را عمیقتر میکند.
در نهایت، بسته حمایتی نیازمند همسویی فوری از رأس حاکمیت تا دستگاههای اجرایی است تا از نگاه جزیرهای رها شود. تولیدکنندگان معتقدند بدون دستورالعمل روشن، توقف فشارهای چندجانبه و اصلاح بازار، این مرهم به جای التیام، زخم تورمی را شعلهور میسازد. اگر اجرا سریع و مکمل با مشوقهای صادراتی باشد، ظرفیت احیای خطوط تولید را دارد؛ وگرنه خطر تعطیلی گسترده و بیکاری حتمی است.
بسته حمایتی: از شعار تا نجات
محمود نجفیسهی، کارشناس حوزه صنعت و عضو ستاد تسهیل تولید ملی با اشاره به رکودتورمی حاکم بر اقتصاد ایران، بسته حمایتی ۷۰۰ همتی دولت را ناکافی و عملا بیاثر دانست و در اینباره به صمت گفت: در شرایطی که تورم ساعتبهساعت قیمتها را بالا میبرد و هیچ کنترلی وجود ندارد، این بسته نمیتواند گرهی از تولید باز کند.
عضو ستاد تسهیل تولید ملی در ادامه افزود: اصلاحات ارزی اخیر، کسری سرمایه در گردش را چند برابر کرده و تولیدکنندگان را به ورطه تعطیلی کشانده است. شامخ صنعت به پایینترین سطح رسیده و بدون حمایت واقعی، خطوط تولید متوقف میشود و نیروهای کار بیکار خواهند شد.
فشار چندجانبه دستگاههای اجرایی بر بنگاهها
نجفیسهی با انتقاد شدید از عملکرد جزیرهای دستگاههای اجرایی، وضعیت تولید و صنعت را به کشتی در حال غرق تشبیه کرد و گفت: همه به فکر نجات خودشان هستند؛ تأمین اجتماعی، دارایی، بانکها، برق، آب و مخابرات هرکدام فشار جداگانهای میآورند و تولید را له میکنند. نرخ یک قطعه در سه هفته از ۲۸۰ هزار تومان به ۳۷۰ هزار تومان رسید؛ هفتهای ۱۰ درصد افزایش، در حالی که بیمه و مالیات هزینهها را دوچندان کردهاند. چرا باید مخابرات قبضهای بهمن را قبل از پانزدهم بهمن صادر کند، برق و آب هم همینطور؛ انگار کشتی غرق میشود و هر کسی فقط به فکر خودش است.
مشکلات عملیاتی و کندی اجرا
فعال حوزه صنعت به چالشهای بانکی و اجرایی بستههای حمایت اشاره کرد و آن را شعارگونه خواند و اظهار کرد: بانکها ظرفیت اجرای این بسته ۷۰۰ همتی را ندارند و به جای تسهیل، دنبال گردش حساب، بدهیهای گذشته و حقالضمانت هستند. اینکه بسته بهطور کامل و یکپارچه اجرا نمیشود هم تاثیر آن را کاهش میدهد. اگر هدف کمک به تولید است همه بندهای این بسته باید با تسهیل اجرایی شود. شرایط بسیار سخت و بحرانی است و زمان چندانی برای تولید باقی نمانده بهنوعی حتی زمان به سر رسیده و نجات تولید به وقت اضافه کشیده شده است. به نظر میرسند عدمهمکاری بانکها با چراغ سبز بانک مرکزی و دولت است چرا همه یکپارچه باید به تولید نه بگویند. اگر دستورالعمل اجرایی از رأس هرم صادر نشود، بانکها پروندهها را اطاله میدهند و تسهیلات به خط تولید نمیرسد.
نمونههای واقعی از فشار بر تولید
در ادامه نجفیسهی با ذکر مصادیق عینی، عمق بحران و فشار به تولید را تبیین کرد و گفت: بیمه لیست کارگران را میگیرد، پول و جریمه از تولیدکننده دریافت میکند، اما خدمات درمانی نمیدهد و میگوید بیمه قطع شده؛ ۹ درصد حق درمان کارگران را میگیرد بدون ارائه خدمات. کارگر برای عمل جراحی از جیب میپردازد، در حالی که بیمه پول را از ما گرفته است. یا گمرک ترخیص کالا را سخت میکند. تامینکننده مواد اولیه و پیمانکار هم تغییر رویه دادهاند؛ اول پول بریز بعد سفارش بفرست؛ بازار نقدی شده و کسی اعتبار نمیدهد، برخلاف گذشته که اغلب خریدها اعتباری بود الان همه نقدی و جه بسا در مواردی با گران شدن مواد اولیه پول تولیدکننده به همین بهانه برگشت داده میشود.
همسویی حاکمیت و دستگاهها؛ راه نجات تولید
عضو ستاد تسهیل تولید ملی در پایان راه نجات تولید و صنعت کشور را همسویی کامل تمام بخشهای حاکمیت دانست و گفت: برای نجات تولید در زمان بسیار اندک باقیمانده، از رأس هرم حاکمیت تا دستگاههای اجرایی باید همسو، همفکر، همنظر و همزبان شوند؛ انتظار دستور اجرایی داریم نه اینکه بگویند ببینید میشود یا نه. مشکلات نقدینگی، ارز، مواد اولیه و فشارها را بدون هماهنگی حل نمیشود. ما انتظار دستور اجرایی بیقیدوشرط برای نجات تولید داریم. تولید بخش حیاتی اقتصاد است و همه به آن وابستهایم؛ بدون اقدام فوری، نابودی حتمی است. نگاه جزیرهای همه دستگاهها، از قوه مجریه تا مقننه و بورس، تولید را نابود میکند و مشکلات را ساعتبهساعت بیشتر خواهد کرد. در نهایت هشدار میدهم اگر روند تغییر نکند، باید منتظر غرق شدن کامل کشتی تولید باشیم، اما با دستوری روشن و اجرایی صریح، میتوان گفت هنوز کورسوی امیدی هست. خطاب به نهادهای اجرایی و تمام دستاندرکاران تولید و صنعت کشور میگویم؛ تا دیر نشده کاری کنید.
ضرورت رها کردن قیمتگذاری دستوری برای نجات تولید
محمدرضا نجفیمنش، کارشناس حوزه صنعت و عضو هیات مدیره انجمن قطعهسازان و کارشناسان صنعت خودرو، بزرگترین مشکل فعلی بخش خصوصی را اختلاف وحشتناک نرخ ارز ترخیص دانست و درباره بسته حمایت از تولید بعد از اصلاحات ارزی، به صمت گفت: اگرچه سیاست تکنرخی شدن ارز در بلندمدت خوب است اما یکی از بزرگترین مشکلات تولید بعد از تکنرخی شدن ارز برمیگردد. تولیدکنندگان کالا را با نرخ ۷۰ هزار تومان یا اعتباری و ۹۰ درصدی ترخیص کرده و فروختهاند، اما حالا مبنای جدید ۱۳۰ هزار تومان شده که این اختلاف آنها را ورشکست میکند. در این راستا پیشنهاد کردیم دولت در دوران گذار، همان نرخ قبلی را مبنا قرار دهد تا همین تعداد کم واحد فعال باقیمانده از نابودی نجات یابند که البته هنوز در مواجهه با این مشکل متولیان امر عکسالعملی نشان ندادهاند. نباید تولیدکنندگان چوب تأخیر بانک مرکزی در تخصیص ارز را بخورند، زیرا آنها تولید را فعال نگه داشتهاند.
نجفیمنش از تاخیر در اجرای بسته ۷۰۰ همتی خبر داد و در ادامه افزود: هنوز خبری از اجرای واقعی بسته حمایتی نیست؛ نه ثبتنام واحدها انجام شده و نه تسهیلاتی پرداخت شده است. مقامات میگویند در راستای اجرا اقداماتی انجام میدهیم، اما هیچ مدرک ملموسی وجود ندارد. عضو هیات مدیره انجمن قطعهسازان و کارشناسان صنعت خودرو خاطرنشان کرد: اگر واقعا این بسته حمایتی اجرا شود، شاید مؤثر باشد، اما انتقاد اصلی بر دیرهنگام بودن آن است؛ سیاست ارزی جدید نقدینگی تولید را چند برابر کرده و این بسته دیرتر از موعد رسیده تا گرهی بگشاید، اما واقعیت این است که بدون اقدامات مکمل، مانند توقف قیمتگذاری دستوری، بسته بیفایده است؛ بازار خودرو را ببینید، اخیرا قیمتها را اصلاح کردند، اما متوقفش کردند.
قیمتگذاری دستوری را رها کنید
نجفیمنش رها کردن دخالتهای دولتی را کلید اصلی برونرفت تولید از بحران دانست و در اینباره اظهار کرد: باید از قیمتگذاری دستوری دست بردارند تا تولیدکنندگان با قیمتهای واقعی رقابت کنند. در دوران گذار، دستگاههای اجرایی باید از تولید حمایت کنند تا بازار و صنعت جایگاه طبیعی خود را پیدا کند؛ بعد نیازی به این کمکها نخواهد بود. این در حالی است که به نظر میرسد همه جمع شدهاند تا تولید را متوقف کنند؛ از اختلاف ارزی تا فشارهای بانکی و نظارتی، همه علیه تولیدکننده هستند. وی هشدار داد: هدف باید حفظ تولید باشد، نه نابودی آن؛ بخش خصوصی که با ریسک کالا وارد و فروخت، نباید قربانی سیاستهای دیرهنگام شود.
نیاز به نقدینگی چند برابر شد
نجفیمنش بسته حمایتی را در بستر اصلاحات ارزی ناکافی ارزیابی کرد و بر نیاز به هماهنگی تأکید ورزید و افزود: تغییر سیاست ارزی، نیاز نقدینگی واحدهای تولیدی را چندبرابر کرده و اگر این روند بدون حمایت و اقدامات مکمل ادامه یابد واحدهای تولیدی را فلج خواهد کرد.
راهکار فوری چیست؟
نجفیمنش در پایان اقدام فوری برای نجات تولید را ضروری دانست و تاکید کرد: تولید را از دست ندهیم؛ تمام دستگاهها باید برای نجات صنعت همراه شوند و تا دیر نشده آن را نجات دهند. بانک مرکزی باید تخصیص ارز را تسریع و دولت نرخگذار را تضمین کند و مهمتر از همه قیمتگذاری دستوری متوقف شود. اگر بسته اجرا شود و مکملهای لازم مانند اصلاح بازار فراهم شود، میتواند مؤثر باشد؛ بخش خصوصی نباید قربانی تأخیرها شود. وی تأکید کرد: هدف نهایی برقراری تولید پایدار است؛ بدون دخالتهای مخرب، بازار خود را تنظیم میکند و نیازی به حمایتهای مداوم نخواهد بود. تاکید میکنم تأخیر بیشتر در حمایت واقعی از تولید، تعداد معدود واحدهای فعال باقیمانده در زنجیره تولید را نابود میکند.
سخن پایانی
بسته حمایتی ۷۰۰ همتی دولت، در حالی ابلاغ شده که صنعت ایران در سختترین شرایط است و با تورم بالایی دستوپنجه نرم میکند. هدفگذاری جبران کسری ۳۲۰ همتی سرمایه در گردش ۳۵۰۰ واحد تولیدی، در تئوری مرهمی بر زخمهای ناشی از شوک ارزی است، اما کارشناسان صنعتی تأکید دارند واقعیت تلختر از وعدههاست.
تغییر نرخ ارز هزینه تولید را در این مرحله بسیار بالا برده و متاسفانه در اغلب بخشها صنعت حال و روز خوبی ندارد. البته فعالان و تولیدکنندگان تاکید دارند که اصلاحات مفید و در بلندمدت میتواند راهگشا باشد اما در مرحله سخت گذار باید هوای تولید را داشت تا از نفس نیفتد و بتواند کم کم توان گذشته خود را بازیابد.
