هادی مقدم‌زاده مدیرعامل منطقه آزاد ارس، در نشست معاونین دبیرخانه و مدیران عامل سازمان های مناطق آزاد و ویژه اقتصادی اظهار کرد: مناطق آزاد برای تحقق مأموریت‌های بزرگی که برای آنها تعریف شده، به ابزارهای متناسب نیاز دارند. امروز مناطق آزاد نسل ششم برای کار با کشورها، توسعه دیپلماسی اقتصادی و ایجاد پیوندهای راهبردی طراحی شده‌اند.
وی افزود: اگر این رویکرد عملیاتی شود، مناطق آزاد از عملکرد جزیره‌ای در حوزه صنعتی و تجاری فاصله گرفته و به سمت تبدیل شدن به پیشران و ابزار راهبردی کشور حرکت خواهند کرد و در صورت تحقق این اتفاق، قطعاً می‌توانند نقش ویژه‌ای هم در اقتصاد کلان کشور و هم در شرایط فعلی در حوزه تاب‌آوری اقتصادی ایفا کنند.
مقدم‌زاده ادامه داد: برای اینکه مناطق آزاد بتوانند در شرایط خاص فعلی به‌عنوان یک ابزار عملیاتی ویژه در حوزه دیپلماسی اقتصادی ایفای نقش کنند، یک‌سری موانع و مشکلات وجود دارد که بخشی از آنها نیز میان مناطق آزاد کشور مشترک است.
تعدد مراجع تصمیم‌گیری؛ مانع تحقق پنجره واحد مدیرعامل منطقه آزاد ارس نخستین مشکل مناطق آزاد را تعدد مراجع تصمیم‌گیری و ناهماهنگی میان دستگاه‌ها عنوان کرد و گفت: تعدد مراجع تصمیم‌گیری و ناهماهنگی‌هایی که میان دستگاه‌ها وجود دارد، موضوع پنجره واحد را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد و باعث می‌شود سرمایه‌گذار نتواند پنجره واحد را به‌صورت واقعی و ملموس مشاهده کند.

وی تصریح کرد: بسیاری از امور در فرآیند بروکراسی‌های اداری متوقف می‌شود و این موضوع عملاً مانع از تحقق اهداف مناطق آزاد و تسهیل فعالیت سرمایه‌گذاران می‌شود.
مقدم‌زاده با اشاره به وضعیت منطقه آزاد ارس و مرز نوردوز اظهار کرد: در زون نوردوز منطقه آزاد ارس که یکی از مبادی فعال ورودی و خروجی کشور در شمال غرب است و تنها مرز زمینی دسترسی کشورمان به اتحادیه اوراسیا محسوب می‌شود، موضوع تسهیل و تسریع تردد بارها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
وی افزود: شخصاً بر تسهیل و تسریع تردد بارها در شمال غرب کشور و مرز بازرگان تأکید ویژه‌ای شده است و دستگاه‌های مختلف نیز تلاش می‌کنند، اما چون مدیریت یکپارچه‌ای در این حوزه وجود ندارد، هر یک از دستگاه‌ها با رویکرد خاص خود حرکت می‌کنند و خروجی آن این است که به معنای واقعی، روان‌سازی در مرز اتفاق نمی‌افتد.
مقدم‌زاده ادامه داد: مرز محل ایستایی نیست و نباید در آن توقف‌های غیرضروری شکل بگیرد. در آنجا باید پایش و کنترل‌های لازم انجام شود، اما متأسفانه شاهد هستیم که مرزبانی رویکرد خاص خودش را دارد، پایانه رویکرد خودش را دنبال می‌کند و استانداری نیز ممکن است رویکرد خاص خود را داشته باشد.

وی گفت: قطعاً منطقه آزاد مطابق سند آمایش کشور و مسئولیتی که در این حوزه دارد، در بحث تأمین زیرساخت‌ها و همچنین با توجه به ماده 65 که دوستان نیز به آن اشاره کردند، می‌تواند متناسب با اختیارات خود ساماندهی لازم را در این حوزه انجام دهد.

مدیرعامل منطقه آزاد ارس با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده برای رفع این مشکلات گفت: جناب آقای دکتر پورمحمدی نیز سه بار به‌صورت میدانی از این منطقه بازدید کرده‌اند و مواردی را به‌صورت مکتوب ابلاغ کرده‌اند، اما متأسفانه به دلیل برخوردهای سلیقه‌ای دستگاه‌ها، این تصمیمات و اقدامات به‌صورت کامل عملیاتی نمی‌شود.
تضعیف مشوق‌های سرمایه‌گذاری مقدم‌زاده دومین مشکل را تضعیف قوانین و مشوق‌های بنیادین مناطق آزاد دانست و گفت: بی‌ثباتی در قوانین و مشوق‌های بنیادین مناطق آزاد به‌مرور زمان مزیت‌های رقابتی این مناطق را به معنای واقعی تحت‌الشعاع قرار داده است.
وی با اشاره به نمونه یک سرمایه‌گذار خارجی در منطقه آزاد ارس اظهار کرد: ما یک سرمایه‌گذار خارجی آذری داریم که بسیاری از مسائل شاید برای ما ملموس و دارای منطق باشد، اما او می‌گوید در سال 1391 بر اساس مشوق‌ها، مزیت‌ها و شرایط و بسترسازی‌هایی که برای سرمایه‌گذاری در منطقه وجود داشت، تصمیم گرفته و در ارس سرمایه‌گذاری کرده است.

وی تأکید کرد: اگر اختیارات قانونی مناطق آزاد، به‌ویژه ماده 65، به‌صورت کامل اجرایی شود و موانع موجود در مسیر فعالیت این مناطق برطرف شود، مناطق آزاد می‌توانند از یک مجموعه جزیره‌ای در حوزه صنعت و تجارت به یک ابزار راهبردی برای اقتصاد کشور و دیپلماسی اقتصادی تبدیل شوند.

وی ادامه داد: اما در سال 1398 قوانین ارزی و تعهد ارزی تصویب شد و از آن زمان تاکنون مشکلات زیادی برای این سرمایه‌گذار ایجاد شده است. از نگاه این سرمایه‌گذار، وقتی بر اساس شرایط و مشوق‌های مشخصی وارد منطقه شده، تغییر این شرایط دیگر برای او منطقی نیست و نمی‌تواند آن را بپذیرد.

مقدم‌زاده افزود: بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی در مناطق آزاد تحت تأثیر همین مسائل قرار گرفته و با مشکلاتی مواجه شده‌اند که عملاً خارج از حدود و اختیارات مناطق آزاد است. تفسیرهای سلیقه‌ای از معافیت‌های مالیاتی مدیرعامل منطقه آزاد ارس همچنین با اشاره به معافیت مالیاتی مناطق آزاد گفت: معافیت 20 ساله مناطق آزاد و معافیت مالیات بر عملکرد که از مشوق‌های اصلی مناطق آزاد محسوب می‌شود، با تفسیرهای سلیقه‌ای و در راستای منافع سازمانی، صادقانه عرض می‌کنم که تحت‌الشعاع قرار گرفته است.

وی افزود: یکی از بدیهی‌ترین مشوق‌ها در مناطق آزاد، موضوع معافیت‌های مالیاتی است. طبق بند «الف» و ماده 10 تبصره مربوط به این موضوع، منطقه آزاد ارس هر سه شرط مورد اشاره را دارد؛ هم محصور است، هم تراز تجاری مثبتی دارد و هم از کانون‌های جمعیتی فاصله دارد، اما سازمان امور مالیاتی این موضوع را نمی‌پذیرد.
مقدم‌زاده تصریح کرد: حداقل در مورد منطقه آزاد ارس نمی‌توانیم این مزیت را در شرایط فعلی حفظ کنیم و این موضوع یکی از چالش‌های جدی مناطق آزاد است. بازار آذربایجان را از دست داده‌ایم وی در ادامه به تحولات منطقه‌ای و ضرورت تقویت روابط اقتصادی با کشورهای همسایه اشاره کرد و گفت: چند روز قبل مأموریتی داشتم و در ارمنستان شرایط موجود را بررسی کردم. واقعیت این است که ما بازار آذربایجان را به معنای واقعی از دست داده‌ایم و در ترتیبات منطقه‌ای اخیر تازه به این فکر افتاده‌ایم که باید منافع مشترک تعریف کنیم.

مدیرعامل منطقه آزاد ارس افزود: در ارمنستان این ظرفیت وجود دارد و موضوع ایجاد مناطق آزاد مشترک نیز مطرح شده است. پیش از این تفاهمنامه‌ای میان منطقه آزاد ارس و طرف ارمنی در این زمینه منعقد شده بود، اما متأسفانه تا امروز عملیاتی نشده است. مناطق آزاد باید در دیپلماسی اقتصادی نقش داشته باشند
مقدم‌زاده سومین چالش را نبود باور و فهم مشترک در ساختار اجرایی و حاکمیتی کشور نسبت به نقش مناطق آزاد دانست و اظهار کرد: برای اینکه مناطق آزاد بتوانند در دیپلماسی اقتصادی به نحو احسن و مؤثر نقش ایفا کنند، باید در ساختار اجرایی و حاکمیتی کشور یک باور و فهم مشترک درباره نقش‌آفرینی مناطق آزاد وجود داشته باشد.
وی گفت: صادقانه عرض می‌کنم که این فهم مشترک در عمل به معنای واقعی وجود ندارد و مقاومت‌های جدی در این زمینه مشاهده می‌شود. مقدم‌زاده ادامه داد: اکنون در کمیسیون‌های مشترکی که با ارمنستان و آذربایجان داریم، با توجه به موقعیت ژئوپولیتیکی و جغرافیایی منطقه آزاد ارس، قاعدتاً باید در این کمیسیون‌ها حضور داشته باشیم تا بتوانیم ظرفیت‌های موجود برای سرمایه‌گذاری را به بهترین شکل ارائه کنیم، اما متأسفانه تاکنون این اتفاق نیفتاده است. ارس در شرایط جنگی چرخه تولید را متوقف نکرد مدیرعامل منطقه آزاد ارس با تأکید بر اینکه این منطقه با وجود محدودیت‌ها و شرایط خاص کشور، نظاره‌گر نبوده است، اظهار کرد: با تمام این محدودیت‌ها و معذوریت‌ها، منطقه آزاد ارس نظاره‌گر نبوده است. این موضوع را در دیداری که با آقای دکتر پزشکیان داشتیم نیز ارائه کردم.
وی افزود: منطقه آزاد ارس در سال 1404 در تمامی شاخص‌ها، چه در حوزه اقتصادی، چه عمرانی و چه فرهنگی و گردشگری، رتبه نخست را در میان مناطق آزاد به دست آورده است.
مقدم‌زاده تصریح کرد: ما در صنعتی‌ترین منطقه آزاد کشور، در این شرایط خاص جنگی، حتی یک روز چرخه تولید را متوقف نکردیم. نه‌تنها چرخه تولید متوقف نشد، بلکه فعال‌سازی نیز انجام دادیم. وی ادامه داد: در حال حاضر منطقه آزاد ارس در تأمین کالاهای اساسی شمال غرب کشور و همچنین تأمین مواد اولیه واحدهای تولیدی نقش دارد. همان‌طور که مستحضرید، شهر تبریز و استان آذربایجان شرقی یک استان صنعتی و تجاری است و بیش از 95 درصد اقتصاد آن در اختیار بخش خصوصی قرار دارد.

مدیرعامل منطقه آزاد ارس خاطرنشان کرد: تا امروز هیچ واحد صنعتی تحت تأثیر شرایط خاص جنگی تعطیل نشده و نخواهد شد. ارس؛ پیشران توسعه انرژی خورشیدی در مناطق آزاد مقدم‌زاده در پایان با اشاره به حوزه انرژی و تأکید رئیس‌جمهور بر توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر گفت: در حوزه انرژی، رئیس‌جمهور تأکید ویژه‌ای داشته‌اند. پیش از دولت وفاق ملی، عملاً نیروگاه خورشیدی در مناطق آزاد وجود نداشت، اما امروز منطقه آزاد ارس به‌عنوان پیشران این موضوع در حال فعالیت است.