تبدیل واحدهای خرد به بنگاه بزرگ صنعتی

نه ۳۰۰ کیلومتر مرز مشترک با جمهوری آذربایجان افت صادرات غیرنفتی استان اردبیل را چاره کرد و نه قرار گرفتن در مسیر دروازه آسیای میانه. کاهش تدریجی صادرات غیرنفتی استان اردبیل با وجود همه ظرفیت‌ها و توانمندی‌ها در ۳ سال اخیر اردبیلی‌ها را متعجب و گلایه‌مند کرده است چراکه این منطقه در گذشته به‌عنوان یکی از مراکز اصلی تبادلات تجاری با کشورهای این منطقه به ویژه روسیه مورد توجه تجار بود. چندی پیش سالار جلیل پور، کارشناس بازرگانی در کارگروه توسعه صادرات غیرنفتی اردبیل اعلام کرد که صادرات این استان در ۵ ماه نخست سال ۹۱، برابر با ۴۲/۱ میلیون دلار بود که سال گذشته به ۳۲/۵ میلیون دلار و امسال به ۲۱/۹میلیون دلار کاهش یافته است. این درحالی است که رقم واردات نیز از ۲۱/۳ به ۱۴/۹ و در نهایت به ۲۲/۱میلیون دلار رسیده است. سال گذشته نیز رییس وقت سازمان صنعت، معدن و تجارت استان اردبیل از تنزل جایگاه این استان در صادرات و واردات در میان ۳۱ استان به رتبه بیست و پنجم جدول خبر داده بود.
کارشناسان می‌گویند که عواملی چون درآمد سرانه پایین، کشش کم محصولات کشاورزی، متنوع نبودن محصول، محدود بودن به ۳ کشور هدف، موانع فعالیت بهینه گمرک، نشناختن درست بازار، تولید در بنگاه‌های خرد و نه واحدهای صنعتی، تصمیم‌گیری براساس تقاضای چند کشور و اجرای سیاست‌ها و تصمیمات ابتر از جمله موانعی است که برسر راه بهبود تجارت خارجی اردبیل قرار دارد. عمده صادرات استان اردبیل مربوط به محصولات کشاورزی و بخش قابل توجهی از آن مرتبط با سیب‌زمینی است. همین ترکیب موجب شده کاهش صادرات سیب‌زمینی تاثیر قابل توجه در صادرات استان داشته باشد. کاهش ۳/۳ میلیون دلاری سیب‌زمینی در ۵ ماه سال‌جاری به نسبت سال گذشته موجب شد صادرات اردبیل نیز برای یک سال متوالی دیگر افت قابل‌توجهی را تجربه کند. از ۱۰میلیون دلار کاهش صادرات اردبیل ۵ میلیون دلار مربوط به سیب‌زمینی و ۳/۵ میلیون دلار مربوط به بخش صنعت و مابقی صادرات خرد محصولات دیگر بوده است. سالار جلیل‌پور کارشناس بازرگانی خارجی سازمان صنعت، معدن و تجارت استان اردبیل در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر معتقد است، ایراد کار در اینجاست که کشاورزی اردبیل کشش کمی دارد و مثلا با افزایش تقاضا نمی‌تواند تولید را افزایش دهد. به گفته او حتی محصولات کشاورزی صادراتی نیز محدود است و ما هنوز نیاموخته‌ایم محصولات متنوع با تقاضای بالا به صورت جایگزین روانه بازار کنیم. در این میان تعرفه‌های سیب زمینی، میزان تولید داخل و نیاز داخل همه در رقم صادرات این محصول تاثیرگذار است و به‌سادگی با شوک بازار آن را بالا پایین می‌کند.
سهم ناچیز تجارت خارجی به صنایع دستی اردبیل نیز سرایت کرده است. به‌طوری که حسین وثوقی ایرانی دبیر اتاق بازرگانی استان و از صادرکنندگان فرش اردبیل تاکید دارد که صادرات محصولاتی مانند فرش در اردبیل دچار یک چنبره فلاکت است. وی در این خصوص به مهر گفت: وقتی سرمایه نیست تولید مرغوب انجام نمی‌شود و چون با تولید نامرغوب درآمد کسب نمی‌شود طراحی خوب نداریم و سرمایه‌ای نداریم تا تولید مرغوب داشته باشیم. وثوقی ایرانی، نام این دور تسلسل را «چنبره فلاکت» عنوان کرده و معتقد است در این وضعیت نقش دولت برجسته است. دبیر اتاق بازرگانی استان تاکید دارد که اگر دولت تسهیلات مناسب به تولیدکننده اعطا کند تولیدکننده جان گرفته و با تولید مرغوب می‌تواند راه خود به بازار خارجی را بیابد. وی از جمله دلایل مغفول ماندن فرش اردبیل در شناساندن به بازار را همین تولید نکردن جنس مرغوب متناسب با نیاز بازار عنوان کرد و افزود: چون درآمد پایین است و حمایت دولتی هم نداریم جنس متوسط‌الحال که مورد استقبال بازار نیست تولید می‌شود. وثوقی ایرانی گریز از بن‌بست فرش اردبیل را راهیابی به بازارهای جهانی دانسته و معتقد است اگر می‌خواهیم این محصول شکوفا شود باید به فکر صادرات آن باشیم. اردبیل تمامی توان صادراتی خود را فقط در ۱۱ کشور خلاصه کرده است که البته از بین این تعداد ۹۴ درصد از حجم صادرات را به ۳ کشور جمهوری آذربایجان، عراق و گرجستان محدود کرده است.
به گفته او درعین حال که تنوع اقلام صادراتی اردبیل را در رتبه ۲۳ استان‌ها نشانده مطالعه در بازارهای هدف نیز به یک دغدغه تبدیل شده است. به‌طوری که تاکیدات مسئولان استان مبنی‌بر استفاده از ظرفیت بازار روسیه در ماه‌های اخیر بدون توجه به ابعاد و ویژگی‌های این بازار بوده و به نظر می‌رسد با صرف جذابیت بازار مطالعه درخصوص نحوه انجام صادرات صورت نگرفته است. دبیر اتاق بازرگانی استان تاکید دارد که بازار روسیه به‌دلیل گرانقیمت بودن، انحصاری بودن و استانداردهای بالا در کوتاه‌مدت برای اردبیل مناسب نیست.
وثوقی ایرانی معتقد است بازار سنتی جمهوری آذربایجان و بازار عراق به مراتب بهتر است و بازار روسیه به‌دلیل ریسک‌پذیری تجار اردبیلی در مقابل تجار ترک جاذبه دارد.
وی معتقد است این معضل به دلیل مشکلات تجارت خارجی استان است که موجب می‌شود صادرکننده به گمرکات دیگر بیشتر از گمرک استان علاقه‌مند باشد. عاملی در عین حال به جداولی اشاره دارد که مبدا گریزی در امر صادرات اردبیل را اثبات می‌کند. وی درخصوص وضعیت تجارت چمدانی تصریح کرد: در ۵ ماه نخست سال گذشته تجارت چمدانی استان ۲/۷ میلیون دلار بود که در مدت مشابه امسال به ۳/۹ میلیون دلار افزایش یافته است. وی افزود: درعین حال وزن صادرات چمدانی از ۱/۵ هزار تن در سال گذشته به ۱/۸ هزار تن در سال‌جاری رسیده و با ۱۴ درصد رشد همراه است. به گفته عاملی تجارت چمدانی صرفا تجارت مسافران نیست و به هرگونه تجارت بدون تشریفات قانونی گفته می‌شود. رییس سازمان صنعت، معدن و تجارت استان اردبیل درعین حال تجارت چمدانی را متاثر از ۲ عامل برشمرد و افزود: با گریز از تجارت رسمی و شروع کار صادراتی افراد نوظهور در عرصه تجارت خارجی این رقم تغییر می‌یابد. به گفته سید حامد عاملی کلخورانی، وقتی واحد کلان صنعتی در استان نیست و بنگاه‌های خرد حتی در بازاریابی بازار داخلی با مشکل مواجه‌اند نباید انتظار داشت با تاثیرات بازار حجم مبادلات تجاری شان تغییر نکند. عاملی و همکارانش در ماه‌های اخیر برنامه‌ای برای تبدیل بنگاه‌های خرد به واحدهای صنعتی دارند و در نظر دارند تبدیل گام به گام یک واحد خرد به یک بنگاه بزرگ صنعتی به اجرا درآورند. وی معتقد است اگر می‌خواهیم در حوزه‌های مختلف تجارت موفق داشته باشیم باید به نیاز بازار توجه کنیم.


چاپ