۱۱۵ میلیارد دلار از کشورهای دیگر طلب داریم

اقتصادهایی که بر پایه یک محصول قرار دارند بسیار آسیب‌پذیر بوده و با اندک نوسانات اقتصادی یا کاهش تقاضا برای تک‌محصول کشور، این اقتصاد به‌سرعت و بسیار شدید تحت تاثیر قرار گرفته و درآمدها و منابعش دچار نقصان می‌شود. با توجه به تجربه‌های جهانی، کشورهایی که بر پایه چنین اقتصادی بنا نهاده شده‌اند، نمی‌توانند به توسعه‌یافتگی دست یابند. مگر اینکه اقتصاد کشور را از وابستگی به آن برهانند. ایران نیز از دیرباز در دام این تک‌محصول درآمدزای کشور، گرفتار و راه رهایی از آن نیز بارها از سوی اقتصاددانان مختلف مطرح شده است. فارغ از جایگزینی درآمدهای مالیاتی به‌جای نفت، راه‌های دیگری چون جایگزینی صنایع و معادن نیز برای سرزمین پرباری چون ایران که دارای ذخایر متعدد و بی‌نظیری است، پیشنهادشده و در این راستا گام‌هایی نیز در کشور برداشته شده بود؛ اما به گفته برخی از کارشناسان، رهایی از بند اقتصاد نفتی در کشور در سال‌هایی نه‌چندان دور میسر شده بود اما با روی کار آمدن دولت‌های نهم و دهم این وابستگی روزبه‌روز شدیدتر شد و رهایی از آن‌هم سخت‌تر.
حال که دولت یازدهم روی کار آمده است و حدود یک‌سال از آغاز به کار آن می‌گذرد، بارها تاکید شده که باید هرچه سریعتر بر اسب اقتدار صنعت و معدن سوار شد و به‌سوی توسعه‌یافتگی و رهایی از کمند درآمدهای نفتی تاخت. دکتر حسن روحانی در روز صنعت و معدن یادآور شد که با وجود قدمت ایران در به‌کارگیری صنایع، هنوز نتوانسته‌ایم به صنعتی شدن دست‌یابیم. مسئله‌ای که به نظر می‌رسد بیش از مشکل تحریم‌ها، بر پایه قوانین ناکارآمد بنا شده باشد. این در حالیست که برای نیل به هدف دور شدن از وابستگی به درآمدهای نفتی، جایگزینی صنایع و معادن بهترین گزینه ممکن می‌تواند باشد.

 

صادرات به کشورهای همسایه
رییس کنفدراسیون صنعت ایران در گفت‌وگو با صمت، در رابطه با جایگزینی درآمدهای نفتی با صنایع دیگر گفت: صنعت نفت در ایران قائم به صادرات است. بخش معدن هم که چنین قابلیتی برای درآمدزایی در کشور را داراست نیز، قائم به صادرات است و با تحریم‌هایی که کشور با آن روبه‌روست، در حال حاضر توفیقی در آن وجود ندارد.
محسن خلیلی در ادامه افزود: در حال حاضر بنابر آماری که وجود دارد ۱۱۵میلیارد دلار از کشورهای دیگر طلب داریم که به کشور بازنگشته است که لازم است در ابتدا نسبت به رفع مشکل تحریم با استفاده از مذاکرات اقدام کنیم تا بتوانیم به هدف موردنظر دست‌یابیم.
پدر صنعت ایران اظهار کرد: ایران کشوری است که به لحاظ تعداد کشورهای همسایه در دنیا بی‌نظیر است و در همین حال یکی از راه‌ها برای خروج از درآمدهای نفتی، صادرات به کشورهای همسایه است که البته این موضوع به‌تمامی صنایع بازمی‌گردد اما باید تمامی صنایع موجود در کشور دست در دست هم دهند و صادرات کالاهایشان به کشورهای همسایه را محور اصلی فعالیت خود قرار دهند.

 

صنایع، شایستگی جایگزینی با درآمدهای نفتی را ندارند
در همین حال سعید لیلاز، اقتصاددان نیز در گفت‌وگو با صمت با اشاره به درآمدهای بالای نفتی در ایران جایگزینی صنایع دیگر به‌جای درآمدهای نفتی را دور از ذهن دانست و گفت: درآمد نفتی در ایران بسیار زیاد است و در برخی سال‌ها به ۱۲۰میلیارد دلار هم می‌رسد. با این شرایط کدام صنعت می‌تواند جایگزین مناسبی برای درآمدهای نفتی در کشور باشد؟
وی افزود: هیچ‌کدام از صنایع ما حتی کل صنایع در ایران، در حال حاضر دارای این ارزش افزوده و شایستگی نیستند که بتوانند جایگزین صنعت نفت باشند.
این اقتصاددان با اشاره به اینکه این قابلیت در صنایع کشور دیده می‌شود، اظهار کرد: همه صنایع در کشور دارای این قابلیت هستند که ارزش‌افزوده خود را افزایش دهند که این مسئله به مدیریت و رهبری صنایع بازمی‌گردد. بنابراین من بیشتر به شیوه مدیریت نظر دارم تا ظرفیت خود صنایع. اینکه بگوییم کدام صنعت می‌تواند جایگزین مناسبی باشد، درست نیست زیرا وضعیت صنایع ازلی و ابدی نیست. ممکن است در حال حاضر صنعتی مناسب باشد اما در زمانی دیگر خیر یا برعکس.

 

تجربه کوتاه رهایی از درآمدهای نفتی
لیلاز با اشاره به اینکه در سال ۸۴ تا حدودی از وابستگی به درآمدهای نفتی رها شده بودیم، اظهار کرد: در سال ۸۴ در حال رسیدن به این هدف که اقتصاد کشور تا این اندازه به نفت وابسته نباشد، بودیم و کشور با ۱۰ تا ۱۲میلیارد دلار درآمد نفتی و با رشد ۵درصدی قابل اداره کردن بود اما متاسفانه در ۸سال دولت نهم و دهم، وابستگی به درآمدهای نفتی به ۶۰ تا ۸۰میلیارد دلار رسید درحالی‌که به مقدار قابل‌توجهی رهایی از وابستگی به درآمدهای نفتی را تجربه کرده بودیم. وی در پاسخ به این سوال که چقدر زمان می‌برد تا به شرایط گذشته و وابسته نبودن به نفت بازگردیم، افزود: در حال حاضر فرصت زیادی لازم است تا به آن میزان برگردیم. حداقل تا سال ۹۵ طول می‌کشد تا اقتصاد ایران تنها به سال ۹۰ بازگردد.

 

معادن، جایگزینی مناسب برای نفت
ابوالفضل روغنی، یک تولیدکننده و صنعتگر نیز در گفت‌وگو با صمت با معرفی معادن به‌جای درآمدهای نفتی گفت: شرایط اقتصادی ایران گواه بر این مسئله است که معادن ما ظرفیت‌های بسیار بالایی دارند، به‌گونه‌ای که برخی از فرصت‌هایی که در معادن ما وجود دارد در دنیا بی‌نظیر است. به‌عنوان‌مثال در سنگ‌آهن و مس وضعیت بسیار خوبی داریم. اما این تحریم‌ها هستند که مشکل ایجاد کرده‌اند. وی در ادامه افزود: اقتصادی می‌تواند موفق باشد که برون‌گرا بوده و چشم به صادرات داشته باشد. ما این امکان را در داخل داریم اما وقتی به علت تحریم‌ها بازاری برای آن وجود ندارد، توفیقی در آن نیست.
این صنعتگر با اشاره به قابلیت برخی صنایع برای جایگزینی درآمدهای نفتی گفت: هرچند در خودروسازی چنین مزیتی وجود ندارد اما در بخش صنایع غذایی بسیار خوب هستیم و می‌توانیم به جایگزینی آن برای درآمدهای نفتی بیندیشیم. در نساجی با وجودی که در حال حاضر چنین ظرفیتی وجود ندارد اما می‌توان به چنین دستاوردی رسید. در صنعت کاغذ نیز این قابلیت وجود دارد زیرا در زمانی نه‌چندان دور ایران دومین تولیدکننده کاغذ دنیا پس از چین بود.

 

درآمدهای نفتی، ثروتی ملی است
روغنی از درآمدهای نفتی به‌عنوان ثروت ملی یاد کرد و گفت: در کشورهای نفت‌خیز درآمدهای نفتی را ثروت ملی تلقی می‌کنند و روی آن سرمایه‌گذاری می‌شود. بر اساس آمار بخش نفت در ایران نیازمند ۱۵۰میلیارد دلار سرمایه‌گذاری مجدد است زیرا در حال حاضر افت جدی در این زمینه وجود دارد.
وی افزود: باید درآمدهای نفتی در صندوق توسعه ملی ذخیره شود و روی آن سرمایه‌گذاری‌هایی صورت گیرد تا کم‌کم اقتصاد ایران را از نفت و وابستگی به آن رها سازیم.
با توجه به گفته‌های صاحب‌نظران در این زمینه، به نظر می‌رسد دولت نیز باید در این راستا برای حمایت از صنعت گام‌های محکمی بردارد و در ابتدا با رفع مشکل تحریم‌ها از طریق مذاکرات سازنده اقدام کند و سپس با رفع قوانین مزاحم عرصه را برای جولان صنعتگران و معدنکاران باز بگذارد تا بتوانیم روزی اقتصاد بدون نفت را در تاریخ اقتصادی این کشور به ثبت برسانیم.


چاپ