بازگشت سودآور به خانواده

محمد‌جواد صابری - گروه آینه: «رویکرد سازمان بهزیستی در چند سال گذشته حضور معلولان در کنار خانواده است چرا که، بهزیستی اعتقاد دارد فرد معلول باید در کنار خانواده نگهداری شود و درواقع مجموعه بهزیستی جنبه نظارتی ایفا کند.»

۲۹ تیر امسال وقتی یحیی سخنگویی معاون توانبخشی سازمان بهزیستی در یک نشست خبری این اظهارنظر را انجام داد این برای نخستین‌بار نبود که یک مقام مسئول در این سازمان از نگهداری معلولان در منزل و در کنار خانواده‌ها حمایت می‌کرد. پیش‌ازاین، همایون ‌هاشمی رییس سازمان بهزیستی بارها به این موضوع به‌عنوان یکی از رویکرد‌های اصلی سازمان متبوعش در آینده اشاره کرده بود. خود سخنگویی نیز ۲۱فروردین امسال با بیان اینکه سازمان بهزیستی کمک هزینه ۱۵۰هزار تومانی برای نگهداری معلولان در منازل در نظر گرفته است، عنوان کرده بود: «خانواده‌های معلولی که مشکلات معیشتی داشته و به‌اجبار فرزند خود را به مراکز بهزیستی سپرده‌اند می‌توانند از سازمان بهزیستی کمک‌هزینه نگهداری دریافت کرده و از فرزندشان در منزل مراقبت کنند.» رویکرد نگهداری معلولان در منازل رویکردی قابل‌قبول و توصیه‌شده به‌حساب می‌آید چراکه، حضور خانواده در کنار معلولان از ایزوله شدن آنها جلوگیری کرده و روند توانمند شدن آنها را تسریع می‌کند. علاوه بر این، برآورد‌های اقتصادی نشان می‌دهد نگهداری معلولان در منازل هزینه کمتری خواهد داشت.

 

۴ تا ۸ میلیون معلول در ایران
براساس روایت‌های موجود بین ۵ تا ۱۰درصد مردمان کشورهای جهان دچار یکی از انواع معلولیت‌های جسمی یا ذهنی هستند. بر این اساس، تعداد معلولان ایرانی چیزی بین ۴ تا ۸ میلیون نفر است. ۲۰ آبان سال گذشته فاطمه آلیا رییس فراکسیون معلولان با اشاره به شناسایی ۲ میلیون و ۵۰۰‌هزار معلول براساس آمارهای ثبت‌شده در سازمان بهزیستی کشور اظهار کرد: برآورد ما از تعداد معلولان چیزی در حدود ۷ میلیون نفر است. از این تعداد تنها ۲ میلیون و ۵۰۰هزار معلول برای دریافت خدمات ازجمله بیمه اجتماعی و درمان به سازمان بهزیستی مراجعه کرده‌اند که فقط نیمی (۱میلیون و ۲۵۰هزار نفر) از این افراد به‌دلیل کمبود منابع و اعتبارات، زیر پوشش خدمات و بیمه‌های اجتماعی و درمانی قرارگرفته‌اند. به عبارتی ۱میلیون و ۲۵۰هزار نفر دیگر در انتظار پوشش حمایتی از سوی بهزیستی هستند.
سالانه ۱۰هزار نفر به معلولان تهرانی و حدود ۶۰هزار نفر به کل معلولان کشور اضافه می‌شود. بر اساس این ارقام می‌توان گفت روزانه ۱۶۵ نفر به آمار معلولان ایرانی افزوده می‌شود. این رقم شامل معلولان نوزاد و مادرزادی و نیز افرادی است که در اثر حوادث یا بیماری‌ها دچار معلولیت می‌شوند. خطر به‌وجود آمدن نقایص زمان تولد در ازدواج‌های فامیلی حداقل دو برابر جمعیت عمومی یعنی حدود ۶درصد است. در دو تا ۳درصد نوزادان یک اختلال ژنتیکی وجود دارد. این اختلالات با روش‌های غربالگری غیرقابل تشخیص بوده و در ۳درصد دیگر وجود اختلال تا ۵ سالگی قابل تشخیص است. در ۸ تا ۱۰ درصد افراد وجود اختلال تا سن ۱۸ سالگی مشخص می‌شود، حدود دوسوم افراد در طول عمر خود دچار نوعی بیماری با منشأ ژنتیکی می‌شوند.

 

هزینه ۱میلیون و ۲۰۰هزار تومانی نگهداری معلولان
آن‌طور که عزت‌الله خانکی مدیرعامل موسسه خیریه معلولان ذهنی وحدت می‌گوید هزینه نگهداری هر فرد معلول ذهنی، ماهیانه ۱میلیون و ۲۰۰هزار تومان است. این برآورد هرچند درست به نظر می‌رسد اما، نمی‌توان عنوان کرد که هزینه نگهداری هر معلول این میزان است. محمود کاری رییس انجمن ندای معلولان در گفت‌وگو با گروه آینه بدون اینکه برآورد دقیقی از هزینه نگهداری یک معلول ارائه دهد، می‌گوید: سازمان بهزیستی هر ماه چیزی بین ۳۴۰ تا ۵۶۰هزار تومان یارانه برای نگهداری هر معلول به مراکز نگهداری می‌دهد. آن‌طور که سازمان بهزیستی اعلام کرده ماهیانه ۳۱۰هزار تومان یارانه نگهداری به مراکز دولتی شبانه‌روزی و همچنین مبلغ ۱۹۷هزار تومان به‌عنوان یارانه به مراکز روزانه پرداخت می‌کند به‌طوری‌که سهم خانواده‌ها در پرداخت شهریه مراکز روزانه ۱۵۵هزار تومان و همچنین سهم مراکز شبانه‌روزی ۳۶۰هزار تومان است.
اگر پایین‌ترین میانگینی که می‌توان به دست آورد را در نظر بگیریم و عنوان کنیم هزینه نگهداری یک معلول ۲۰۰‌هزار تومان در ماه است به‌شرط صرف این هزینه برای ۱۰۰‌هزار نفر، این سازمان ماهانه ۲۰میلیارد تومان و در سال ۲۴۰میلیارد تومان برای نگهداری معلولان در مراکز هزینه می‌کند. حال در نظر بگیرید خانواده‌ها از طرح سازمان بهزیستی حمایت کرده و به‌شرط دریافت کمک‌هزینه ۱۵۰‌هزار تومانی معلولان خود را در خانه نگهداری کنند.
در این میان هزینه معلولان یک‌چهارم کاهش می‌یابد و این سازمان به‌جای خرج کردن ۲۴۰میلیارد تومان در ماه، ۱۸۰ میلیارد تومان خرج می‌کند. البته این یک تقریب خوشبینانه است وگرنه، در موردی می‌توان محاسبه‌ای انجام داد که ثابت می‌کند هزینه نگهداری معلولان نجومی است. بر اساس اعلام سازمان بهزیستی ۳۱‌هزار معلول ذهنی در مراکز این سازمان نگهداری می‌شوند. اگر این گفته را که نگهداری هر معلول یک میلیون و ۲۰۰‌هزار تومان هزینه دارد بپذیریم، ماهانه بیش از ۳۷میلیارد تومان خرج نگهداری معلولان ذهنی می‌شود. این رقم در سال به چیزی حدود ۴۵۰میلیارد تومان می‌رسد. شاید عنوان شود معلولان به‌عنوان قشری آسیب‌پذیر باید موردحمایت جامعه و نهاد‌های اجتماعی قرار بگیرند و هزینه فایده‌هایی این‌چنینی در این زمینه درست نیست. واقعیت اما این است که نگهداری معلولان در منازل علاوه بر این کاهش هزینه، به نفع آنها و خانواده‌هایشان نیز خواهد بود.
 کاری با بیان اینکه باید خانواده‌ها را به نگهداری معلولان در منزل تشویق کرد، تصریح می‌کند: نگهداری معلولان در مراکز نگهداری به ایزوله شدن آنها می‌انجامد و درنتیجه استعداد معلولان شکوفا نشده و آنها به مصرف‌کننده صرف تبدیل می‌شوند.
او ادامه می‌دهد: دو دسته از معلولان به مراکز نگهداری سپرده می‌شوند. دسته اول آنهایی هستند که معلول ذهنی و یا چند معلولیتی هستند. همان‌طور که نگهداری از این معلولان سخت است، هزینه‌های این نگهداری و همچنین توانمندسازی آنها برای کار و فعالیت اقتصادی نیز کار سختی است اما، دسته‌ای از معلولان که تنها معلولیت جسمانی دارند می‌توانند با آموزش و حمایت مناسب مدارج ترقی را طی کنند و از چرخه حمایتی خارج شوند.
این فعال حوزه معلولان با اشاره به اینکه سال‌هاست بر این واقعیت تاکید می‌شود که حمایت از معلولان توانمند ساختن آنها برای خروج از چرخه حمایتی است، یادآور می‌شود: نگهداری معلولان در مراکز آنها را به مصرف کنند صرف تبدیل می‌کند حال آنکه، خانواده‌ها می‌توانند با حمایت از معلولان آنها را وارد باز کار کنند.
همواره عنوان شده که یکی از مشکلات جامعه ما برای توسعه‌یافتگی نبود شناخت و به‌کارگیری استعداد‌هاست. این نبود شناخت و به‌کارگیری سالانه هزاران میلیارد خسارت و هزینه برای جامعه به‌دنبال دارد. رویکرد نادرست به نگهداری و حمایت از معلولان ازجمله موارد شناخت و به‌کارگیری نادرست است که با اصلاح آن می‌تواند، هزینه را به فایده تبدیل کرد.


چاپ