تجارتی پرسود با طعم خوراکی

فرانک میرزایی - گروه تجارت: آمار منتشر شده از رشد ۲ برابری میزان تجارت جهانی مواد غذایی در طول ۳۰ سال اخیر خبر می‌دهد و این در حالی است که به گواه آمار، حجم تولید مواد غذایی در این سال‌ها بین ۳۰ تا ۴۰ درصد رشد یافته است.

از این رو می‌توان به این موضوع پی برد که مبادلات تجاری در حوزه تامین مواد غذایی و صنایع کشاورزی جهان ارزش قابل‌توجهی به دست آورده و به همین جهت نمی‌توان از نقش توسعه صنعت کشاورزی کشورهای توسعه یافته به راحتی گذشت. در واقع زمانی ارزش واردات و صادرات مواد غذایی در جهان افزایش یافت که تولید ناخالص داخلی کشورهای توسعه یافته و حتی در حال توسعه به رقم قابل قبولی رسید و گردش مالی مناسبی در بازارهای جهانی را به خود اختصاص داد. این امر سبب شد تا در سال‌های اخیر‌، تجارت جهانی صنایع کشاورزی و مواد غذایی با توسعه چشمگیری مواجه شود.


بازیگران اصلی بازار مواد غذایی
بیش از ۳۰ درصد کشورهای جهان بخش اعظم گردش مالی مثبت و اقتصاد فعال خود را مدیون تجارت جهانی در حوزه کشاورزی و مواد غذایی هستند. از این رو توجه به صنعت غذایی در اولویت برنامه‌های اجرایی این کشورها قرار گرفته است.
کاوه زرگران، دبیر کل انجمن‌های صنفی صنایع غذایی ایران در گفت‌وگو با صمت درخصوص تجارت مواد غذایی در کشورهای جهان اظهارکرد: در بخش غلات به صورت کلی اظهار کرد کشورهایی چون روسیه، اوکراین، قزاقستان و برخی دیگر از کشورهای منطقه که در شمال ایران با نام حوزه «اتحادیه کشورهای مشترک المنافع - CIS»معروف هستند، تولید کننده انواع غلات و به تبع آن بزرگ‌ترین صادرکنندگان دنیا هستند. در شمال کشور ما، روسیه انواع غلات و دانه‌های روغنی سویا، کلزا و آفتابگردان را تولید و دانه‌های فرآوری‌شده و روغن حاصل از غلات را در حجم وسیع صادر می‌کند.
وی می‌افزاید: این کشور با بازار ۱۵ میلیارد دلاری مواد غذایی همواره جزو ۵ کشور اصلی صادر کننده رده‌های اصلی غلات یعنی ذرت، گندم و جو در میان چند کشور برتر دنیا بوده است. حجم تولید گندم در سطح جهانی چیزی حدود ۷۰۰ میلیون تن است. در این بین تولید حجمی بالغ‌بر ۲۲ تا ۲۵ میلیون تن از این میزان را روسیه به خود اختصاص داده است. در سال جاری نیز روسیه با اعلام شرایط حاصلخیز زمین‌های زراعی کشور خود، از تولید ۲۵ میلیون تنی گندم خبر داده است.


بازار روسیه را دریابیم
روسیه در سال‌های اخیر یکی از کشورهای صادرکننده غلات به ایران بوده است. زرگران در این خصوص می‌گوید: با توجه به نیاز بازار داخلی به واردات گندم و روغن فام، بازار روسیه و اوکراین بازار مناسبی برای ما خواهد بود. این تجارت به خصوص برای شهرهای کناره دریای خزر که تامین کالاهای مورد نیاز خود از طریق دریای آزاد برای‌شان توجیه اقتصادی ندارد، بهترین راهکار است. طبیعی است که اگر ما اقتصاد خود را درست مدیریت کنیم، به روند بهتری خواهیم رسید. برای مثال مناسب است، کالاهای اساسی‌ای را که در مواقع غیر‌ضروری در زمان نامناسب خرید می‌کنیم، در فصول مناسب با ارزان‌ترین قیمت از این مناطق خرید کنیم.


بحران به نفع ایران
بحران روسیه و اوکراین، مسئله ایست که تمام جوانب این ۲ کشور را تحت تاثیر قرار داده است. دبیر کل انجمن‌های صنفی صنایع غذایی ایران در پاسخ به این سوال که آیا این بحران بر روند فعالیت صنعت غذایی جهان نیز تاثیر گذاشته یا خیر، می‌گوید: بسیاری از بانک‌های روسیه در آستانه تحریم قرار دارند و بر فعالیت برخی از آنها تحریم نیز اعمال شده است. این مسئله به این معناست که بانک‌های اتحادیه اروپا، بانک‌های روسیه را تحریم کرده‌اند و در نتیجه زمینه برای فعالیت‌های اقتصادی روسیه نامناسب شده است.
وی اضافه می‌کند: بنابراین از آنجا که روسیه توانایی فروش کالاهای خود به تمام کشورهای دنیا مانند گذشته را ندارد، فرصت برای بازار ایران مناسب‌تر خواهد بود. این فرصت مناسبی است که ایران با تهاتر کالا و از طریق بانک‌هایی که هنوز همکاری خود را با روسیه پایدار نگه داشته‌اند، تجارت خود را با روسیه پیگیری کند. در این بین صنعت مواد غذایی ایران می‌تواند پیشقراول توسعه این همکاری باشد.


برزیل هنوز صدرنشین است
طبق پیش‌بینی‌های صورت گرفته تا سال ۲۰۳۰ میلادی حجم تقاضای مواد غذایی در جهان بیش از ۵۰ درصد رشد می‌یابد که به منظور تامین این حجم از مواد غذایی، نقش فعالان این حوزه به ویژه تولیدکنندگان و عرضه‌کنندگان بسیار اساسی و مهم خواهد بود. زرگران در این رابطه می‌گوید: در حوزه تجارت کالاهای اساسی و تولیدات مواد غذایی برزیل بیشترین حجم تولیدات و صادرات را در دنیا به خود اختصاص داده است. اقتصاد این کشور در سال اخیر جزو ۶ اقتصاد برتر دنیا بوده است. برزیل بخش قابل توجهی از آمار تولید ناخالص ملی خود را از طریق صادرات کشاورزی بالا برده است.
وی در مقایسه بازار روسیه با برزیل در تولید و تجارت مواد غذایی می‌گوید: در خصوص کشور روسیه روند به این شکل نیست چرا که کشور شوروی به دلیل داشتن جغرافیای وسیع و اقلیم مناسب، تولید بالایی در عرصه کشاورزی داشته است. حال که این کشورها از یکدیگر جدا شده‌اند، روسیه و اکراین و قزاقستان که بخشی از شوروی سابق به حساب می‌آیند، هنوز در تولید محصولات کشاورزی ثابت مانده‌اند و از این‌رو، از صادرکنندگان برتر غلات در دنیا به شمار می‌روند.


تجارتی که در ایران مغفول ماند
تجارت مواد غذایی از آغازین نیازهای جامعه بشری حتی پیش از اختراع پول است. در زمان‌های دور، این تجارت به شکل تجارت کالا به کالا انجام می‌گرفت و به نوعی نقش پول را هم ایفا می‌کرد. رشد شهر نشینی و انقلاب صنعتی در دنیا سبب شد تا غذا از جنبه نیاز اولیه خارج و به صنعتی پولساز تبدیل شود. بر همین اساس بود که به تدریج، کارخانه‌هایی در کشورهای پیشرفته به منظور تولید مواد غذایی روی کار آمدند و رفته رفته تجارت بین الملل با تکیه بر داد و ستد مواد غذایی شکل گرفت. زرگران با بیان این که نیاز بشر به غذا و تغذیه همچنان وجود دارد، می‌گوید: در ایران نیز مانند بسیاری دیگر از کشورهای جهان تجارت مواد غذایی حجم عظیمی از بازرگانی و مبادلات تجاری را پوشش می‌دهد، با این حال آن طور که باید صنعت غذا و تجارت آن مورد توجه قرار نگرفته و نمی‌گیرد. به عنوان نمونه شاهد آن هستیم که صنعت خودرو با این حجم عظیم حمایت‌های دولتی و ظرفیت‌های موجود از سال ۱۳۹۲ تا امروز فقط حدود ۷۲ میلیون دلار صادرات داشته است. این حجم صادرات یعنی سهم آن از تجارت بین‌الملل تقریبا صفر است.
وی ادامه می‌دهد: این درحالی است که ایران دارای پتانسیل‌های تولیدی عظیمی در بخش مواد غذایی است‌. جالب است بدانید تولید هندوانه و صادرات آن در سال ۱۳۹۲در ایران حدود ۱۳۰ میلیون دلار بوده و این چیزی بالغ بر ۲ برابر حجم صادرات صنعت خودرو است‌. این ظرفیتی است که اگر مورد حمایت مسئولان و دولت قرار گیرد، می‌توان به رشد وسیع آن امید داشت.
با توجه به آمار واردات و صادرات صنایع غذایی در ایران و مقایسه آن با سایر کشورهای جهان از سویی و ظرفیت‌‌های مساعد ایران برای تولیدات محصولات کشاورزی به این مهم می‌رسیم که کشور ما دارای بسترهای مناسب توسعه تجارت بین المللی صنایع غذایی است. این در حالی است که ایران سهم بسیار ناچیزی از تجارت بین المللی صنایع غذایی را داراست. زرگران یکی از بزرگترین دلایل این مشکل را عضو نبودن ایران در سازمان تجارت جهانی می‌داند و می‌افزاید: بسیاری از کالاهای خوراکی و کشاورزی ما در حال حاضر به صورت فله‌ای به کشورهای عضو تجارت جهانی صادر می‌شود و پس از بسته بندی با برند آن کشور ثبت و صادر می‌شود. برای مثال زعفران ایرانی به صورت فله‌ای به اسپانیا صادر و در آنجا با نام و نشان کشور اسپانیا بسته بندی و به کشورهای دیگر صادر می‌شود.
زرگران معتقد است در این شرایط، ایران هیچگاه توانایی معرفی کالاهای خود در عرصه جهانی را پیدا نمی‌کند. به گفته وی این ناتوانی ما در عرصه صادرات است و باید هرچه سریع‌تر مرتفع شود تا بتوانیم از ظرفیت‌ها استفاده کنیم.


صنعت نوظهور برند حلال
صنعت غذای حلال به عنوان یک صنعت منحصر بفرد در جهان به حساب می‌آید که تمام مراحل تولید کالا در آن براساس آموزه‌ها و ارزش‌های مذهبی صورت می‌گیرد. با گسترش روز افزون پدیده جهانی شدن، توجه و علاقه زیادی به بازار مصرف در کشورهای اسلامی جلب شده است، به خصوص آنکه بازار مصرف در کشورهای اسلامی از جمله بازارهایی محسوب می‌شود که دارای رشد بسیار سریعی در ۱۰ سال گذشته بوده است.
دبیر کل انجمن‌های صنفی صنایع غذایی ایران در این خصوص اظهار کرد: یکی از بخش‌های بزرگ تجارت صنایع غذایی، تجارت کالاهای حلال در دنیاست و ما به عنوان یک کشور مطرح اسلامی که در این زمینه مدعی هستیم، متاسفانه نه تنها هنوز نتوانسته‌ایم برند حلال خود را در دنیا بشناسانیم، بلکه به‌طور کلی اصلا برند حلال ملی نداریم.
وی تشریح می‌کند: بر همین اساس در برخی کالاهای صادراتی ما از برندهای حلال کشورهای دیگر مثل برندهای کشور مالزی استفاده می‌کنند تا بتوانند کالای خود را به عنوان برند حلال در کشورهای دیگر به فروش برسانند. در حالی که ایران به عنوان یک کشور اسلامی باید علاوه بر داشتن نشان کالاهای حلال باید طوری عمل کند که نام و نشان ایران در دنیا به عنوان یک نشان برتر حلال شناخته شود و قابل تایید و اعتماد نیز باشد.


چاپ