رتبه‌بندی بانک‌ها، گامی رو به جلو

سلامت اقتصاد یک کشور به طور مستقیم به سلامت بخش‌های تشکیل‌دهنده آن وابسته است و یکی از بخش‌های اساسی هر اقتصادی، بانک‌ها هستند.

بر همین اساس در کشورهای پیشرفته سال‌هاست که بانک‌ها نیز مانند شرکت‌ها و کشورها، رتبه‌بندی می‌شوند. رتبه‌بندی بانک‌های ایران نیز تا سال‌های پیش از تحریم در دستورکار موسسه‌های بزرگ بین‌المللی رتبه‌بندی ریسک اعتباری بانک‌ها قرار داشت اما موسسه فیچ در سال ۲۰۰۸م و موسسه مودی در سال ۲۰۰۲م انتشار ارزیابی‌های خود از ریسک اعتباری ایران را متوقف کردند. در حقیقت موسسه استاندارداند پورز (S&P)، مودیز (MOODY’S) و فیچ (Fitch) ۳ موسسه بین‌المللی برای رتبه‌بندی و ارزیابی شرایط اقتصادی و سیاسی- اقتصادی کشورها در سطوح مختلف هستند که به کارشناسان و سرمایه‌گذاران در دریافت تصویر بهتر از شرایط یک کشور و تصمیم‌گیری برای پذیرش ریسک سرمایه‌گذاری کمک می‌کنند. چندی پیش بعد از فروکش کردن تکانه‌های سال‌های تحریم، موسسه فیچ از مذاکره با ایران برای ازسرگیری ارزیابی‌های خود از ریسک اعتباری ایران خبر داد اما در عین حال تاکید کرد که نمی‌تواند زمان دقیقی را برای ازسرگیری این ارزیابی ارائه دهد. اظهارات چند روز پیش ولی‌الله سیف مبنی بر آغاز رتبه‌بندی بانک‌ها، موضع رتبه‌بندی ریسک اعتباری بانک‌ها را دوباره در سرفصل سوژه‌های خبری رسانه‌ها قرار داد. اظهارات سیف درحالی عنوان می‌شود که در بهمن سال گذشته، حسن روحانی، رییس‌جمهور در مجمع عمومی بانک مرکزی اعلام کرد: رتبه‌بندی بانک‌ها یک ضرورت است و بانک مرکزی باید در این زمینه تلاش کند. روحانی در آن نشست اطمینان داد که دولت در این مسیر کمک‌های لازم را خواهد کرد. حالا ۶ ماه پس از این دستور رییس مجمع عمومی بانک مرکزی، سیف از آغاز رتبه‌بندی بانک‌ها از چندماه آینده خبر می‌دهد. به گفته رییس کل بانک مرکزی تازگی‌ها به تمام بانک‌ها ابلاغ شده که صورت‌های مالی امسال‌شان را براساس استانداردهای «آی‌اف‌اراس» تنظیم کنند که در این صورت موضوع شفافیت نیز بیش از گذشته رعایت خواهد شد. پیش از این نیز اکبر کمیجانی، قائم‌مقام بانک مرکزی با بیان اینکه رتبه‌بندی بانک‌ها به‌طور جدی در دستور کار بانک مرکزی است، گفته بود: «تلاش می‌کنیم تا پایان سال ۹۵ رتبه‌بندی بانک‌ها نهایی و به عموم مردم اعلام شود. »بدون شک آغاز رتبه‌بندی بانک‌ها می‌تواند تاثیر بسزایی در آینده نظام بانکی کشور داشته باشد که مهم‌ترین آن می‌تواند تاثیر رتبه‌بندی در جذب سپرده‌های مردم در بعد بانکی و جذب سرمایه‌گذار خارجی در بعد کلان اقتصاد ایران باشد. از آنجا که بین بازده و ریسک سرمایه‌گذاری برای هر سرمایه‌گذار رابطه مستقیم وجود دارد؛ سرمایه‌گذاران به سراغ رتبه‌بندی‌های اعتباری می‌روند که اطلاعات کامل‌تری درباره ریسک سرمایه‌گذاری خود داشته باشند. به عبارت دیگر هر سرمایه‌گذاری انتظار دارد بابت ریسکی که متحمل می‌شود، عایدی بیشتری کسب کند. در این بین چند موسسه بین‌المللی، بررسی رتبه ریسک بانک‌ها را بر عهده دارند. به علاوه رتبه‌بندی، فضای رقابتی میان بانک‌ها را تغییر خواهد داد و رقابت در کیفیت افزایش پیدا خواهد کرد، چراکه در ساختار رتبه‌بندی، هم ساختار مالی و هم کیفیت خدماتی که بانک‌ها به مشتریان‌شان می‌دهند مورد توجه قرار می‌گیرد. در نهایت کارشناسان بانکی بر این نکته تاکید دارند که رقابت در بهتر کردن نظام فناوری اطلاعات بانک‌ها موثر است و وضعیت مطالبات معوق‌شان نیز سامان پیدا خواهد کرد. تمام این مزیت‌ها در حالی است که تا امروز موضوع رتبه‌بندی بانک‌ها (به طور تخصصی) در سیستم بانکی ایران به‌عنوان یک ضرورت مورد توجه قرار نگرفته است. بنابراین تدوین شاخص‌های یکپارچه، مطلوب و مورد پذیرش تمام بانک‌ها که بتواند در ارزیابی و رتبه‌بندی‌ها مورد استناد قرار گیرد و بانک‌ها را از ابعاد مختلف و به طور جامع ارزیابی کند، از ضروریات سیستم بانکی است؛ ضروریاتی که در سال‌های اخیر و با رفع تحریم‌ها، نیاز به توجه به آن هر روز بیشتر می‌شود. در این بین اعلام بانک مرکزی ایران برای آغاز رتبه‌بندی بانک‌ها یک سوال اساسی ایجاد کرده و آن اینکه این رتبه‌بندی از سوی چه مرکزی خواهد بود. یا موسسه‌های بین‌المللی رتبه‌بندی باید برای این مهم وارد میدان شوند یا بانک مرکزی راسا اقدام به رتبه‌بندی بانک‌ها خواهد کرد. به عقیده بسیاری از کارشناسان از آنجا که استانداردهای ایران در این عرصه با استانداردهای جهانی فاصله دارد، ممکن است رتبه‌بندی بانک مرکزی مورد تایید مراکز و موسسه‌های مالی بین‌المللی نباشد. بنابراین مرجع این رتبه‌بندی نیز از اهمیتی به اندازه نفس رتبه‌بندی برخوردار است. اما در نهایت رتبه‌بندی ریسک اعتباری بانک‌ها گامی رو به جلو برای تطبیق با استانداردهای روز دنیاست که از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

عاطفه خسروی - معاون سردبیر


چاپ