برکت «باران»

اقتصاد وابسته به نفت ایران چند سالی است که در تلاش است با برنامه‌ریزی‌های هدفمند سهم مالیات را در درآمدهای بودجه‌ای بالا ببرد تا رفته رفته با کاهش اتکا به دلارهای نفتی، دخل و خرج اقتصاد از محل درآمدهای مالیاتی و صادرات غیرنفتی تامین شود.

با تکیه بر این رویکرد، راهبرد دولت‌ها همواره کاهش سهم نفت در بودجه و نظام‌مند کردن اخذ مالیات‌ها بوده است؛ راهبردی که اگر در اقتصاد ایران نهادینه شود می‌تواند نویدبخش تحولی مهم در نظام بودجه‌ریزی و محاسبه دخل و خرج ایران باشد. در کشورهای مختلف سهم مالیات از کل درآمدهای عمومی متفاوت است و میزان آن بستگی به سطح توسعه و ساختار اقتصادی آنها دارد؛ اما فرار مالیاتی مسئله‌ای است که شدت و ضعف بروز آن در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه با یکدیگر متفاوت است. در ایران نیز فرار مالیاتی یکی از موانع دستیابی به درآمدهای مالیاتی است که بر اساس اخبار، رقم آن بین ۱۳۰ تا ۳۰۰ هزار میلیارد ریال (سالانه) محاسبه می‌شود. کنترل و کاهش فرار مالیاتی یکی از اهداف مهم دولت به شمار می‌رود که برای تحقق آن برنامه‌های بسیاری اجرا شده و برنامه‌هایی نیز در دستور کار است. اجرای طرح‌هایی مانند تجهیز اصناف به صندوق مکانیزه فروش یکی از این طرح‌هاست که با هدف اجرای عدالت مالیاتی در قالب طرح بازار رسمی الکترونیک اصناف ایران «باران» ۲۲ بهمن سال گذشته با هدف اخذ مالیات عادلانه و متناسب با درآمدهای اصناف مورد بهره‌برداری قرار گرفت؛ طرحی که با وجود افت و خیزهایی همچنان در پیچ و خم اجراست.
طرح الزام اصناف به نصب صندوق فروش درواقع طرحی است که از ۱۰ سال پیش یعنی زمانی که علی‌اکبر عرب‌مازار بر کرسی ریاست سازمان امور مالیاتی کشور تکیه زده بود، کلید خورد اما انتقادها موجب شد تا اجرای آن با وقفه مواجه شود. در سال‌های اخیر دوباره اعمال مکانیسم‌های شفاف و روشن برای محاسبه درست مالیات برارزش افزوده به انگیزه‌ای مهم برای سازمان امور مالیاتی کشور بدل شد تا اصناف به نصب «صندوق فروش» ملزم شوند. بدون شک اجرایی شدن این طرح را می‌توان یکی از سیاست‌هایی دانست که به گفته رییس کل سازمان امور مالیاتی کشور، امسال را سالی سرنوشت‌ساز برای نظام مالیاتی کشور می‌کند؛ هرچند که با وجود تمام تلاش‌های اتاق اصناف ایران و سازمان امور مالیاتی، برخی از واحدهای صنفی همچنان نسبت به نصب این صندوق‌ها مقاومت می‌کنند. شاید برای متقاعد کردن آن دسته از واحدهای صنفی که هنوز به این جرگه نپیوسته‌اند باید صادقانه مزایای نصب صندوق‌های فروش را توضیح داد و سازمان امور مالیاتی هم حمایت‌های لازم در قالب مشوق‌های بخشودگی یا تخفیف‌های مالیاتی را در راس برخوردهای با اصناف قرار دهد. بدون شک اگر واحدهای صنفی به این باور برسند که نصب صندوق‌های مکانیزه فروش، شفافیت هرچه بیشتر اطلاعات اقتصادی اصناف را به دنبال خواهد داشت دیگر برای نصب و به کارگیری تعلل نخواهند کرد. با اجرای این طرح، اصناف بر اساس عدالت و اطلاعات واقعی مالیات می‌پردازند و دیگر نیازی به حضور ممیزان مالیاتی نخواهد بود. جایگزینی این صندوق‌ها به جای دفاتر مالی و نیاز نداشتن به استخدام حسابدار و مشخص شدن درآمد واقعی سایر فعالان اقتصادی بزرگ که کمتر مالیات می‌پرداختند، از سایر مزایای طرح «باران» است. مزایای اجرای این طرح به همین موارد ختم نمی‌شود و کمرنگ شدن مقوله قاچاق در کشوراز دیگر مزایای این طرح به شمار می‌رود. با اجرای طرح «باران» هر واحد صنفی می‌تواند به طور آنلاین از موجودی انبار مطلع شود و انبارگردانی و قیمت‌ها را ثبت کند. صدور فاکتور فروش الکترونیکی برای مشتریان از دیگر مزایای استفاده از این سیستم برای واحدهای صنفی است. خلاصه اینکه این ساختار در صورت اجرایی شدن می‌تواند به کاهش شکاف طبقاتی و اقتصادی موجود در کشور بینجامد اما دستیابی به این مزایا نیازمند عزم و باور جدی در اقتصاد و فرهنگ فعالان بخش‌های مختلف اصناف است که بالاترین آمار مشاغل را به خود اختصاص داده است. برای تحقق این برنامه باید چند «باید» اجرایی شود. گام نخست؛ فرهنگسازی برای ایجاد یک تغییر بزرگ در سازوکار اقتصادی اصناف است و گام بعدی؛ باور دولت برای اجرای عدالت مالیاتی. باید برکت‌های «باران» را باور کنیم و بعد به این باور برسیم که تغییر و فرهنگسازی همیشه با هزینه‌هایی همراه بوده و برای دستیابی به اهداف چاره‌ای جز پذیرش این هزینه‌ها و عبور از زمان و مقطعی مشخص نداریم. بدون شک فرهنگسازی در این زمینه هم هزینه دارد. تمام بخش‌های اقتصاد از دولت گرفته تا اصناف هم باید در مقاطعی این هزینه را بپردازند.

عاطفه خسروی - معاون سردبیر


چاپ