05 مهر، 1400

آیا توسعه تجاری از روی محیط‌زیست عبور می‌کند؟

دست‌های آلوده تجارت

دسته‌بندی: تجارت

1400/6/21 09:43
دسته‌بندی: تجارت
09:43:00 1400/6/21

آمارهای رسمی و جهانی نشان می‌دهد کشورهایی که در دهه‌های اخیر، استراتژی توسعه تجارت بین‌الملل را برگزیده‌اند، ظرفیت‌های خود را برای دسترسی به بازارهای جهانی فراتر از مرزهای داخلی افزایش داده‌اند.

این کشورها در راستای جهانی‌شدن با سرعت در تولید ماشین‌آلاتی گام برداشته‌اند که اغلب تولید‌کننده آلودگی بوده و در نهایت باعث ایجاد مشکلات زیست‌محیطی مثل گرمای جهانی، نقصان منابع و جنگل‌زدایی شده‌اند.

درحقیقت این یک توافق گسترده است که تجارت بین‌الملل، رفاه اقتصادی را بهبود می‌بخشد‌ اما آیا زمانی که تولیدات آلاینده هستند نیز این مطلب الزاما‌ صحیح است؟ آیا شواهدی بر اینکه تجارت برای محیط‌زیست مفید است یا مضر، وجود دارد؟ حفاظت از محیط‌زیست در حوزه تجارت را می‌توان از دو دیدگاه تعریف کرد؛ یکی آسیب‌رسانی کمتر به محیط‌زیست است و دیگری بهبود کیفیت آن. اگرچه دیدگاه دوم در حوزه تجارت می‌تواند آرمانی‌تر و مطلوب‌تر تلقی شود و برخی واحدهای بزرگ صنعتی در اجرای آن اقدام کرده‌اند اما آن‌طور که از شواهد بر‌می‌آید حوزه تجارت در کشور ما هنوز به این جایگاه نرسیده و راه زیادی تا رسیدن به استانداردهای افزایش کیفیت محیط‌زیست در پیش دارد.

با این وضع تلاش دست‌اندرکاران باید بیشتر معطوف به دیدگاه اول و کاهش میزان آسیب به محیط‌زیست باشد. اما چرا تا امروز به این موضوع توجه کمتری شده و بیشتر اقدامات در این حوزه کم‌اثر یا بی‌اثر مانده است؟‌ با گزارش صمت در این باره همراه باشید: ‌

باید جهانی فکر کنیم

محمدرضا مودودی، کارشناس اقتصاد بین‌الملل و سرپرست پیشین سازمان توسعه تجارت کشور درباره ارتباط مبانی تجارت و حفظ محیط‌زیست در گفت‌وگو با صمت بیان کرد: اگرچه ارتباط بین تجارت و محیط‌زیست در ابتدا بسیار دور به نظر می‌رسد اما حقیقت این است که در دنیای تجارت امروز بسیاری از کشورها و کمپانی‌های تجاری در تلاش هستند تا با حفظ اصول اساسی در این زمینه کمترین آسیب را به محیط‌زیست وارد کنند و به این ترتیب سهم خود را در مسئولیت‌های اجتماعی انجام دهند. جالب اینکه در دستور کار قرار گرفتن این اصول بر‌خلاف باورهای اولیه تاثیر مثبتی نیز بر روند فعالیت این کمپانی‌ها داشته است.

مودودی ‌‌تاکید کرد: البته بخشی از این اقدامات در حیطه اختیارات فعالان این حوزه به‌‌ویژه بخش خصوصی نیست و وقتی بسیاری از ارتباط‌های خود با دنیا را به شکل مطلوب نداریم و مراودات فناوری و فناوریکی ما با دنیا تقریبا قطع شده، طبیعی است که نمی‌توانیم مانند بسیاری از کشورها و همپای آنها در بسیاری از زمینه‌ها حرکت کنیم و ابزارها و فناوری‌های نوین آنها را در اختیار داشته ‌باشیم تا به شکل مطلوب باعث کاهش آلایندگی فرآیند تولید شود.

وی در ادامه تاکید کرد: اگر برای محیط‌زیست ارزش قائل بوده و برای آلودگی هوا دل‌نگران باشیم، باید روابط تنگاتنگ علمی و سرمایه‌گذاری با دنیای خارج داشته باشیم. درواقع تنها زمانی که موفق به گسترش این پیوندهای جهانی شویم، می‌توانیم بر بحران‌های جهانی و گسترده زیست‌محیطی غلبه کنیم.

این کارشناس اقتصاد بین‌الملل همچنین بیان کرد: در صورت نبود ارتباط لازم با تولیدات سایر کشورها، تصور می‌کنیم هرآنچه تولید کرده‌ایم باید به خورد مصرف‌کننده بدهیم. به علاوه اینکه هیچ‌گاه به سمت انرژی‌های پاک و جدیدتر حرکت نکرده‌ایم و از ‌‌ظرفیت‌های موجود در کشور ‌غافل بوده‌ایم.

وی در این زمینه یادآور شد: به دلیل فرهنگ نفتی حاکم بر تفکر مدیریتی، سرمایه‌گذاری‌های مطلوبی در این زمینه انجام نمی‌شود و مشوق‌هایی به آن اختصاص پیدا نمی‌کند و در کل شاهد سیاست‌گذاری‌های مطمئنی در این بخش نیستیم.

سرپرست پیشین سازمان توسعه تجارت کشور همچنین گفت: در شرایطی هستیم که ابزار یا جایگزین دیگری برای این وضع نداریم تا بتوانیم این کار را به شکل مطلوب‌تری انجام دهیم. در نتیجه این موضوع به سیاست‌های دولت بستگی خواهد داشت که مشوق‌ها، ابزارها و ارتباط‌ها را تا چه حد گسترش خواهد داد.

مودودی در پایان گفت: بخش تجارت می‌تواند بسترهای لازم برای ورود فناوری‌های نوین و دوستدار محیط‌زیست به کشور را آماده کند. درحال‌حاضر ضریب نفوذ فناوری در کشور ما پایین است و این موضوع باعث می‌شود همچنان به شیوه‌های منسوخ و کهنه عمل کنیم. صنعت کشور نیز باید به سمت و سویی حرکت کند که وابستگی به ابزارهای آلاینده را کاهش دهد و در نهایت سرمایه‌گذاری‌ها در این حوزه می‌تواند به سمت استفاده از انرژی‌های پاک سوق داده شود.

خودمان را گول نزنیم

محمودرضا طاهری، رئیس اداره استاندارد استان تهران درباره نقش تولید و تجارت در حفظ محیط‌زیست در گفت‌وگو با صمت عنوان کرد: تولید و تجارت در همه‌ جای دنیا با مسئولیت‌هایی همراه است که از آن با نام مسئولیت اجتماعی یاد می‌شود و حفظ محیط‌زیست نیز یکی از شاخه‌های آن است. البته این مسئولیت‌ها از آنچه امروز در کشور ما از آن برداشت می‌شود بسیار فراتر است.

وی در این باره تاکید کرد: مسئولیت اجتماعی این نیست که یک شرکت تجاری در کنار بیمارستانی که احداث کرده یک هتل هم برای همراهان بیمار ایجاد کند اما از سوی دیگر زباله‌های بیمارستانی را به‌راحتی در طبیعت رها کند. ما به‌عنوان فعال اقتصاد‌ دارای مسئولیت‌های تعریف‌شده اجتماعی هستیم و در این باره نه‌تنها در قبال افراد، که حتی در قبال طبیعت و زمین هم مسئولیم.

طاهری با اشاره به اقدامات انجام‌شده در سطح جهانی تصریح کرد: سازمان بین‌المللی استاندارد در سال ۲۰۱۰ میلادی دستورالعملی درباره مسئولیت اجتماعی منتشر کرده است. همواره در مقابل هر تغییری، مقاومت‌هایی وجود دارد، زمانی هم که این استاندارد تنظیم می‌شد، فریاد بسیاری از دولت‌ها و دولتمردان بلند شد که این دستورالعمل ما را از بین خواهد برد و منافع اقتصادی و تجاری ما با این دستورالعمل‌ها به خطر خواهد افتاد. اما امروز بعد از گذشت بیش از یک دهه از تصویب این دستورالعمل، همه در حال استفاده از آن هستند و اقتصاد نیز از مسیر اصلی خود منحرف نشده است.

رئیس اداره استاندارد استان تهران در این باره توضیح داد: در آن مقطع باید آن استانداردها را ایرانیزه می‌کردیم و به کار می‌بستیم اما متاسفانه با این کار موافقت نشد و تازه در سال گذشته و با یک دهه فاصله اقدام به این کار کردیم. درواقع مسئولیت اجتماعی در چارچوب‌های جهانی یک قاعده و استاندارد بین‌المللی است که ما با غفلت و سهل‌انگاری، از آن بیشتر به‌عنوان مجموعه‌ فعالیت‌های داوطلبانه و خیرخواهانه یاد می‌کنیم و اهداف آن از حالت یک ضابطه، به شو و نمایش تنزل یافته است.

وی با اشاره به اینکه این روند اهداف زیربنایی مسئولیت اجتماعی و مواردی مثل حفظ محیط‌زیست و کاهش آلایندگی را کم‌اثر می‌کند، یادآور شد: در سال‌های گذشته در مواردی مثل استاندارد ایزو ۹۰۰۱ هم وجود داشت که در نهایت به لوث شدن اهداف آن انجامید. این در حالی است که در دنیای امروز فعالیت‌های اقتصادی و تجاری، بخشی از مسئولیت‌‌های هر سازمانی مسئولیت اجتماعی است که فعالیت‌های داوطلبانه تنها یکی از آنهاست.

رئیس اداره استاندارد استان تهران با اشاره به مسیر غلط در پیش گرفته شده در این حوزه خاطرنشان کرد: امروز مشاهده می‌کنیم در کشور ما یک شرکت تجاری برای مشارکت در مسئولیت‌های اجتماعی درصدی از میزان درآمد خود را به تامین هزینه‌های عده‌ای از بیماران اختصاص می‌دهد‌ در حالی که همین موسسه هنوز نتوانسته برای کنترل زباله‌ها و پساب اقدام موثری انجام دهد.

طاهری با ذکر این نکته که مسئولیت اجتماعی یک اقدام کاملا فراگیر است، تاکید کرد: ایجاد الزام قانونی برای برای اجرای مسئولیت اجتماعی در بنگاه‌های صنعتی بسیار دشوار است و اجبار در این زمینه ممکن است نتیجه‌بخشی آن را از بین ببرد.

سخن پایانی

سال‌هاست صاحب‌نظران گلایه دارند که اقتصاد نفتی و غیرنفتی کشور ما بر پایه خام‌فروشی شکل گرفته و این مسئله برای کشوری که از یک سو صاحب منابع غنی خدادادی و از سوی دیگر دارای نیروی کار جوان و مستعد است، به هیچ وجه توجیه ندارد. اما این خام‌فروشی نه‌تنها از دیدگاه اقتصادی که از نظر زیست‌محیطی نیز کشور را با چالش‌های جدیدی مواجه می‌کند و کاهش نرخ نفت و محدود شدن مقاصد تجاری نفتی کشور، این چالش را جدی‌تر می‌کند.

از آنچه در پیش گفته شد این‌طور بر‌می‌آید که بیشترین ضربه ما به محیط‌زیست در حوزه تجارت، از آنجا ناشی می‌شود که سیستم‌های تولید و تجارت ما از ابتدا دارای اهداف زیست‌محیطی نبوده‌اند و در این باره برنامه و طرحی را نیز ارائه نداده‌اند. شاید رسیدن به این اهداف باید همراه با هزینه‌های بازنگری و بازسازی در این حوزه باشد.

 


نویسنده: پیمان صفردوست
برچسب: صفحه ۷ ، پیمان صفردوست ، شماره ۱۸۸۱



https://smtnews.ir/direct/1713

  • دیدگاهی برای این نوشته ثبت نشده است.
  • افزودن دیدگاه


روزنامه صمت

جستجو


  |