استحصال طلا از ذخایر مقاوم به فرآوری

اما به نظر بسیاری از کارشناسان و متخصصان اقتصادی طلا هیچگاه نقش مفید و موثر خود را در تثبیت بازار اقتصادی منطقه و جهان از دست نخواهد داد و بخاطر گسترش روزافزون کاربردهای این فلز ارزش اقتصادی آن همچنان رو به فزونی است.نیاز روزافزون بشر به این فلز چنان است که همواره درپی گسترش دانش خود برای کشف ذخایر جدید و روشهایی با سطح فناوری بالا برای افزایش تولید و بهره وری می‌باشد. تغییر ساختار ذخایر معدنی موجود و کاهش عیار متوسط معادن نیز خود دلیلی برای گسترش فناوری‌های جدید برای استحصال طلا می‌باشد.
همانند تمام مواد معدنی فلزی و غیر فلزی، طلا نیز در انواع مختلفی از ذخایر معدنی پدیدار  می-شود. هر نوع از ذخیره‌های طلا ویژگی‌های زمین شناسی، ساختمانی، شیمیایی، کانی شناسی، سنگ شناسی مخصوص بخود دارد. بطور کلی روش‌های متداول استخراج طلا از سنگ‌های معدنی طلادار، متناسب با چگونگی وجود طلا، شامل: خاکشوئی و یا روش ثقلی، ملقمه کردن، کلراسیون و سیانوراسیون می‌باشد. در سالهای اخیر فناوری‌های جدید و متنوعی برای استحصال طلا در جهان مطرح و توسعه یافته است. از این میان روش‌های تشویه و اکسیداسیون با فشار، راه خود را به صنعت طلا پیدا کرده‌اند، هر چند مشکلات زیست محیطی ناشی از تشویه کانسنگ‌های سولفوری، این روش را در تنگنا قرار داده است.سادگی روش اکسیداسیون میکروبی و هزینه کم سرمایه گذاری آن، باعث احداث چند کارخانه در نقاط مختلف جهان شده است. با توسعه فناوری فرآوری میکروبی طلا، این روش در مورد استحصال سایر فلزات از قبیل: مولبیدن، کبالت، منگنز و نیز زمینه‌های خاصی مانند فلوتاسیون، رشد چشمگیر در جهان داشته‌اند. کشور ایران با دارا بودن قابلیت‌های خاص خود در بخش ذخایر طلا، و بخصوص از نظر رفراکتیو بودن عمده ذخایر بزرگ شناخته شده در ایران، نیاز مبرم و حتمی به دسترسی به فناوری خاص چنین ذخایری را دارد. در کشور ما ذخایر قابل توجهی در مناطق مختلف کشور مانند زرشوران تکاب، آق دره تکاب و کوه زر دامغان وجود دارند که هر یک ویژگی‌های خاص خود را داشته و باید از روش‌های ویژه‌ای برای استحصال طلای آنها استفاده کرد. مهمترین ذخیره شناخته شده کشور از گروه کانی‌های سولفوره، کانسار طلای زرشوران واقع در شهرستان تکاب در استان آذربایجان غربی می‌باشد که به علت درگیر بودن طلا در شبکه کانی‌های سولفوری و به ویژه همراهی کانی‌های ارسنیک با آنها، در شمار ذخایر مقاوم به فرآوری یا رفراکتیو قرار گرفته است.
روش‌های شیمیایی مرطوب برای شکستن شبکه سولفورها و ارسنات‌ها
۱-اکسایش در فشار و دمای بالا (pox)
در این روش اکسیژن فراوان در مخلوطی آبکی از ماده در فشاری برابر ۴۰۰ الی ۱۴۰۰ کیلوپاسکال در یک محیط بسته دمیده می‌شود و دمای محیط به ۱۸۰ تا ۲۱۰ درجه سانتیگراد رسانده می‌شود. گفتنی است اکسیژن مورد نیاز در چنین سیستمی نیازمند واحد تولید اکسیژن مایع است که هزینه استحصال را بالا می‌برد.
۲-اکسایش بیولوژیک (Biologic Oxidation)
شیوة دیگر، اکسایش گوگرد توسط یک باکتری است که زندگی خویش را بر پایه جذب الکترون از مدار گوگرد و استفاده از انرژی آزادشده به عنوان یک منبع تغذیه، بنا نهاده است. این روش با آنکه سال‌هاست از آن سخن رفته و طرح‌های گوناگونی دربارة آن نیز تعریف شده ولی هنوز کاملاً بطور عملی مورد آزمایش قرار نگرفته است.
۳- روش جدید اکسیداسیون قلیایی
برای استحصال طلا از ذخایر سولفوره و سولفوره ارسنیکی پس از خردایش و دانه بندی خاک معدن تا اندازه مطلوب، می‌بایستی ابتدا خاک معدن را به روشی اقتصادی اکسیده نمود. در مرحله اکسیداسیون در ابتدا تمامی ذرات طلای ریزدانه وغیر قابل مشاهده موجود در بطن کانی‌های سولفوره آزاد شده و سپس کاتیونهای مزاحم نظیر آرسنیک و آنتیموان به صورت کمپلکس‌های پایدار راسب می‌شوند، بدین ترتیب ضمن کاهش مصرف سیانور مشکلات زیست محیطی بعدی نیز مرتفع خواهد شد.همچنین در حضور این مواد تمامی سولفیدهای حاصل شده به سرعت به سولفات تبدیل و راسب می‌شوند.
پس از انجام عملیات اکسیداسیون از طریق انحلال خاک در سیانور، طلای موجود در خاک را در سیانور حل و سپس محلول سیانور حاوی طلا در دوغاب موجود را در محیط قلیایی با کربن فعال در تماس قرار داده تا طلا به صورت کمپلکس روی کربن فعال بنشیند. پس از آن کربن طلا دار را در تانک‌های بسته حاوی محلول سیانور گرم شستشو داده تا بار دیگر طلا در سیانور حل شود. در فرآیند ”الکترو وینینگ“ کمپلکس طلا از محلول سیانور حاوی طلا روی پوشال فولادی نشانده شده و سپس این پوشال را در کوره سوزانده و طلا را از حاصل عملیات به روش متالورژی و ذوب از بقیه فلزات همراه جدا کنند.

حسین کرباسچی - کارشناس ارشد صنایع معدنی ایمیدرو


چاپ