سکون ۶ ماهه در بازار مواد معدنی

قیمت محصولات معدنی در چند ماه گذشته تغییرات جزئی در بازار داشته، زیرا از یک سو اقتصاد ایران از مشکلات تحریمی رنج می‌برد و از سوی دیگر رکود ساخت‌وساز جهانی و کم شدن فعالیت شرکت‌های بزرگ معدنی به‌ویژه فولاد چین اجازه بازگشت رونق به بازارهای مواد معدنی ایران را نداده است.

گرچه در گوشه و کنار بازارهای کوچک منطقه‌ای شرایط تقریبا مطلوبی برای برخی محصولات فراهم شده ولی این بازارهای کوچک ماندگار نیستند. برای مثال هم‌اکنون ساخت‌وساز در کشورهای همسایه از شرایط جهانی تبعیت نکرده و این موضوع بازار خوبی را برای حضور سنگ‌های تزئینی ایران به وجود آورده است. البته باید توجه داشت وجود بیش از ۶۴ نوع ماده معدنی در کشور امکان بررسی تمامی بازارها را میسر نکرده است. نگاهی اجمالی به وضعیت اقتصاد معادن نشان می‌دهد در ۶ ماهه گذشته تغییرات چشمگیری را در بسیاری از بازارها شاهد نبوده‌ایم، اما در برخی از محصولات همچون سنگ‌آهن به‌دلیل نقش تعیین‌کننده کشور چین به‌عنوان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده سنگ‌آهن شرایط کاملا منفی بوده است، به‌گونه‌ای که این کشور اخیرا برای کاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی ناشی از سوخت مواد معدنی فعالیت کارخانه‌های بزرگ فولاد را تاحد قابل‌ملاحظه‌ای کاهش داده؛ از طرفی دیگر واحدهای تولیدی کوچک را تعطیل کرده است.
این سیاست جدید چین قیمت سنگ‌آهن را در بازار جهانی در ۳ ماهه گذشته تقریبا به نصف رسانده، یعنی از ۱۱۰ دلار به ۶۰ دلار کاهش داده و ازآنجایی‌که چین بزرگ‌ترین مقصد صادرات سنگ‌آهن ایران است، بازار صادرات را تحت‌الشعاع خود قرار داده است. البته در مواقعی اینچنینی معمولا ترجیح تولیدکنندگان این است که تولید خود را به حداقل کاهش داده یا به‌طور موقتی معادن خود را تعطیل کنند. این در حالی است که در کشور ما به‌دلیل اشتغال تعداد زیادی از کارگران امکان تعطیلی و کاهش تولید فراهم نبوده و معدندار مجبور است با کمترین حاشیه سود به فعالیت ادامه دهد. همچنین در کنار کاهش قیمت‌ها محدود شدن بازار صادراتی محصولات معدنی کشور به چند بازار سنتی همچون عراق و کشورهای حاشیه خلیج‌فارس و چین باعث شده هم‌اکنون سنگینی سایه تولیدکنندگان ترکیه روزبه‌روز بر صادرات مواد معدنی ایران به‌ویژه آهن و سیمان بیشتر احساس شود.
این یک زنگ خطر است، زیرا در شرایطی که این کشورها تولیدات ترکیه را مطلوب‌تر ببینند، مسلماً این بازارها از دست خواهند رفت. با نگاهی به تحولات منطقه‌ای می‌توان مشاهده کرد که بحران عراق روی صادرات مواد معدنی ایران چندان تاثیرگذار نبوده، اما بخشی از صادرات مواد معدنی ترکیه با تشدید فعالیت داعش فلج شده که نشان می‌دهد بازار عراق برای ترک‌ها بزرگ‌تر از ایران است. بازار مواد معدنی برخلاف سایر کالاها به شرایط جهانی وابسته است، اما ایران شرایط متفاوت‌تری را تجربه می‌کند مانند جزیره‌ای که محیط اطرافش کمترین تاثیرگذاری را روی آن دارد. بااین‌حال تولیدکنندگان محصولات معدنی ایران در مقابل بحران‌های اقتصادی واکنش نشان می‌دهند که چیزی جز کاهش تولید نیست و تا زمانی که قیمت‌ها جانی دوباره نگیرد به تولید بازنمی‌گردند. این بازتاب نشان می‌دهد که گرچه بازار مواد معدنی محدود به داخل است، اما نسبت به قیمت جهانی نیز بی‌تفاوت نیست. با توجه به اینکه جو بین‌المللی در ۶ ماهه گذشته برای ایران متعادل شده، انتظار می‌رفت در بازار صادرات و واردات مواد معدنی تغییرات محسوس شود، اما تنها تبادلات بانکی و مالی بهبود یافت که حداقل تاثیر را برای بازار مواد معدنی داشته، به‌طوری‌که مشکلات تولیدکنندگان برای افزایش تولید در ابتدا مبادلات بانکی برای تامین مواد اولیه نبوده، بلکه کمبود تقاضاست که همچنان پابرجاست و تا وضع موجود تغییر نکند امیدی به رونق بازار معدنی نیست.

کامران وکیل / دبیرکل اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان مواد معدنی


چاپ