هدفمندی در کشاکش تورم و تحریم

طرح هدفمندی یارانه‌ها که پیش‌بینی شده بود بار مالی‌ای برای دولت نداشته باشد، با نبود توازن جریان وجوه نقد روبه‌رو شد، زیرا سهم بزرگی از درآمدهایی که انتظار می‌رفت از محل افزایش قیمت حامل‌های انرژی به دست آید، محقق نشد و درآمدهای این چنینی کفاف پرداخت یارانه نقدی خانوارها را نکرد.
براساس گزارش این صندوق، میزان مصرف کالاهای یارانه‌ای در سال ۲۰۱۲ و همزمان با به تعویق افتادن اجرای فاز دوم هدفمندی به میزان قبلی خود بازگشت. قیمت انرژی بدون تغییر باقی ماند و تورم و درآمد اسمی بالا رفت. پرداخت یارانه نقدی به خانوارها موجب بهبود توزیع درآمد شد. نرخ فقر به میزان ۵/۰ درصد در ۳ ماه نخست اجرای طرح کاهش یافت. پرداخت یارانه‌های نقدی درآمد بسیاری از خانواده‌های فقیر و پرجمعیت را ۲ برابر کرد و درآمد سرانه را به بالای آستانه فقر ۲ دلار در روز رساند. درنتیجه، ضریب جینی به‌دلیل کاهش قابل‌توجه نابرابری در مناطق روستایی، براساس برآوردها از ۴۱/۰ در سال ۲۰۱۰ به ۳۷/۰ در سال ۲۰۱۱ رسید. هرچند هیچ آمار رسمی وجود ندارد، اما کوچک شدن اقتصاد، رشد سریع نرخ تورم و کاهش ارزش واقعی دستمزدها و یارانه‌های پرداختی در سال ۲۰۱۲ ظاهرا بخشی از دستاوردهای اجرای این طرح در بخش توزیع درآمد را خنثی کرده است. به همین منظور درخصوص تشریح نتایج گزارش صندوق بین‌المللی پول گفت‌وگویی را با جمشید پژویان، عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی انجام دادیم.
نظر شما در رابطه با گزارش صندوق بین‌المللی پول مبنی بر از بین رفتن آثار مثبت هدفمندی یارانه‌ها، می‌شود این آثار مثبت را تشریح بفرمایید.
نخستین و مهم‌ترین آثار اجرای هدفمندی یارانه‌ها اصلاح سبد مصرفی خانوارهاست که باعث تغییرات عمده‌ای در مصرف انرژی در سبد مصرفی خانوارها شد. بخش دیگری از آثار مثبت هدفمندی یارانه‌ها جلوگیری از قاچاق کالاهای یارانه‌ای به خارج بود. مطالعات استان‌های مرزی به‌خوبی نشان می‌دهد که پایین بودن قیمت حامل‌های انرژی نسبت به قیمت آنها در کشورهای همسایه و ریسک پایین، منجر به قاچاق این کالاها شده بود که با اصلاح قیمت این حامل‌های انرژی با کاهش شدید در قاچاق کالاهای مذکور مواجه شدیم که رویکرد مثبت اقتصادی را به بار آورد و می‌توان گفت از دستاوردهای اقتصادی طرح هدفمندی یارانه‌هاست.
دیگر موضوع‌هایی که در گزارش صندوق بین‌المللی پول به آن اشاره‌شده، موضوع توزیع درآمد است. آیا گزارشی از روند این شاخص رفاه، در اثر هدفمندی یارانه‌ها قبل از تحریم‌های اقتصادی موجود است؟
قبل از تحریم فقط یک سال هدفمندی یارانه‌ها را تجربه کرده‌ایم که براساس مطالعات درباره اطلاعات بودجه خانوار مشاهده می‌کنیم که ضریب جینی و توزیع درآمد در اثر هدفمندی یارانه‌ها بهبود یافته است و توزیع درآمد گروه‌های کم‌درآمد روستایی بهبود پیدا کرده بود.
آیا آثار تحریم اقتصادی گسترده علیه اقتصاد ایران در بررسی‌های صندوق بین‌المللی پول لحاظ شده است؟ درواقع آیا می‌توان گفت به‌جز تورم و فقدان سیاست‌های حمایتی، عامل دیگری به اسم تحریم‌ها موجب از بین رفتن آثار مثبت اقتصادی هدفمندی یارانه‌ها شده است.
 بله در گزارش آمده است که افزایش تحریم‌ها و کاهش ارزش پول به از دست رفتن دستاوردهای اجرای طرح و تاخیر در اجرای اصلاحات انجامید.
صندوق بین‌المللی پول یک نهاد وابسته به سازمان ملل است که برخلاف بانک جهانی که در مسائل خرد وارد می‌شود، بر مسائل کلان متمرکز است. این صندوق بخش اعظمی از داده‌های آماری را که مورداستفاده قرار می‌دهد از منابع اطلاعاتی داخل کشورها می‌گیرد و درمجموع در زمینه اطلاعات و گزارش‌ها به واقعیت بسیار نزدیک هستند. اگرچه در مورد سیاست‌گذاری‌هایی که در کشورهای خارجی انجام می‌دهند، متاثر از تامین منافع کشورهای بزرگتر هستند.
در خصوص سیاست‌های حمایت، منظور شما موانع تجاری در راستای پیوستن به سازمان تجارت جهانی است؟
اگر صندوق بین‌المللی پول سیاست‌هایی را در رابطه با برداشتن سوبسید مربوط به بخش تولید، پیشنهاد بدهد. این توصیه‌ها در راستای برگشتن به سازمان تجارت جهانی هستند اما اگر توصیه‌هایی را درخصوص خانوارها داشته باشد، منظور سیاست‌های حمایت و یارانه به خانوارهاست و در راستای پیوستن به تجارت جهانی و منافع کشورهای بزرگ دنیا نیست.


چاپ