وابستگی۶۰ درصدی بودجه به نفت

کاهش قیمت نفت در نظر گرفته شده در بودجه کشور از ۷۲ دلار به ۴۰ دلار امری بعید و دور از ذهن به نظر می‌رسد.

پیش‌بینی این موضوع که قیمت نفت به ۲۵دلار نیز می‌رسد، کاملا غیرمنطقی است. چرا که هزینه تولید یک بشکه نفت خام حدود ۲۰دلار است و این هزینه تولید مربوط به کشورهای عضو اوپک و کشورهای منطقه خاورمیانه است. تصور کنید هزینه تولید یک بشکه شیل اویل که نیاز به فناوری بیشتر و دشوارتری دارد، چه میزان خواهد شد. بنابراین کاهش قیمت نفت تا کف ۲۵دلار به هیچ عنوان توجیه منطقی ندارد و غیرکارشناسانه است. درحال‌حاضر ۳۶درصد از بودجه کشور به‌طور مستقیم و حدود ۶۰درصد به‌طور غیرمستقیم به درآمدهای نفتی وابسته است. برخی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی معتقدند که درآمد حاصل از فروش نفت باید به‌طور کامل از بودجه حذف شود. در این باره باید گفت که چنین امری بیشتر کاربرد شعاری دارد تا عملی! بدیهی است که دولت قادر نخواهد بود بیش از ۴۰درصد درآمد جایگزین برای درآمدهای نفتی به کار برد. همچنین باید بدانیم که ایران در حقیقت مهارکننده عربستان است. از طرفی دیگر بر همه روشن است که فروش و درآمد نفتی تنها جنبه اقتصادی و ارزآوری برای کشور ندارد و مهم‌ترین نقشی که نفت در اقتصاد ایران ایفا می‌کند، تاثیرات سیاسی آن است. هر چه ایران منابع نفتی بیشتری داشته باشد، بهتر می‌تواند جایگاه خود را به‌عنوان یکی از بزرگترین دارندگان منابع نفتی و گازی در منطقه خاورمیانه تثبیت کند. بنابراین با توجه به این شرایط نهایت قیمتی که می‌توان برای قیمت نفت در بودجه در نظر گرفت قیمت ۵۰ یا ۵۵ دلار است. با توجه به شوکی که چندی پیش بر قیمت نفت وارد شد و در پی آن قیمت نفت اندکی افزایش یافت، پیش‌بینی می‌شود قیمت نفت چنین نمی‌ماند و بی‌شک افزایش خواهد داشت. هم اکنون بیشتر درآمد کشورهای حاشیه خلیج‌فارس و منطقه خاورمیانه از طریق فروش نفت و فرآورده‌های نفتی آن به‌دست می‌آید. بنابراین تحمل افت قیمت نفت حتی برای عربستان سعودی که منابع ارزی کلانی در اختیار دارد، برای درازمدت امکان‌پذیر نیست. کشورهای قطر، کویت و امارات به علت کسری بودجه شدیدی که خواهند داشت نمی‌توانند در دراز مدت با عربستان سعودی همراه شوند. درنهایت زمانی که این کشورها می‌توانند در مقابل کاهش قیمت نفت مقاومت کنند، ۵ یا ۶ ماه است. در غیراین صورت برای تامین هزینه‌های خود بی‌شک دچار مشکل خواهند شد. منابع نفتی خاورمیانه از منطقه استان لرستان آغاز و تا عربستان ادامه دارد. این منابع آهکی هستند و هزینه تولید نفت از چنین منابع آهکی که منابع نسبت مناسبی هستند حدود ۲۵ دلار است. شیل اویل نیز نفتی است که از لایه‌های زیرین آهک استخراج شده و ناخالصی فراوانی دارد که برای جداسازی این ناخالصی‌ها نیاز به فناوری فوق‌العاده پیشرفته‌ای هست. بنابراین تولید شیل اویل و شیل گس برای اروپا و امریکا بسیار هزینه‌بر خواهد بود این شرایط در حالی رخ داده که بر اساس پیش‌بینی‌ها مقرر شده بود امسال ذخیره صندوق توسعه ملی می‌بایست به ۳۲درصد ارتقا یابد که متاسفانه همچنان ۲۰درصد سابق را حفظ می‌کند. همچنین بد نیست بدانیم که صندوق ذخیره ارزی کشور نیز اندوخته قابل‌توجهی ندارد. از سوی دیگر کاهش ارزش ریال و درپی آن افزایش قیمت دلار نسبت به ریال کشور در سال گذشته، و ایجاد این مابه‌التفاوت خود موجب به وجودآمدن بخشی از کسری بودجه شد بنابراین دولت نمی‌تواند بیش از حد از هزینه‌های جاری خود بکاهد، به همین علت می‌بایست هزینه‌های عمرانی کشور را کاهش دهد تا بتواند بخشی از کسری بودجه را جبران کند. در خوش‌بینانه‌ترین حالت تا پایان سال می‌توانیم ۳۰هزار میلیارد تومان را از بودجه سال۹۳ محقق کنیم درحالی‌که برای بودجه ۹۳ نیاز به ۴۱هزار میلیارد تومان منابع داریم. برای سال آینده نیز بودجه‌ای به ارزش ۴۷هزار میلیارد تومان در نظر گرفته شده که در بهترین حالت ۳۰هزار میلیارد تومان آن محقق می‌شود. این روند نشان از آن دارد که مبحث بودجه کشور دچار مشکلات اساسی زیادی است. چراکه در این سال‌ها نتوانسته‌ایم برنامه‌ای تدوین کنیم که کسری بودجه نداشته باشد. در تمام کشورهای دنیا ابتدا درآمدهای هر کشور برآورد می‌شود و سپس هزینه‌ها را بررسی می‌کنند، درحالی‌که این روند در کشور ما به طور عکس اجرا می‌شود. بنابراین باید تغییرات اساسی در شکل و نحوه اجرای بودجه کشور انجام شود.

امیرعباس سلطانی - عضو کمیسیون انرژی مجلس


چاپ