تولید سالانه ۲۰هزار تن زیره در ایران

سارا اصغری – گروه گزارش: ایران بزرگترین صادرکننده زیره سبز که به عنوان «طلای سبز» معرفی شده است، سهمی حدود۴۰ درصد از تولید جهانی این محصول را در اختیار دارد.

درحال‌حاضر تولید سالانه این محصول در کشور۲۰هزار تن است و استان‌های خراسان، کرمان، سمنان و آذربایجان‌شرقی از مراکز عمده تولید این محصول در کشور به‌شمار می‌روند. اما در سال‌های اخیر ایران با ثبت رکورد صادرات ۸۰ هزار تن محصول زیره سبز تنها در یک‌سال و همچنین قدمت ۱۵۰ ساله تولید سنتی محصول یادشده، یکی از کشورهای بزرگ تولیدکننده و صادرکننده محصول زیره به بازارهای جهانی بوده است. محصول زیره ایران همچنین از مرغوبیت بالاتری نسبت به سایر کشورها از جمله هند برخوردار است، به‌طوری که از افزایش قیمت حدود ۵ تا ۱۰ درصدی نسبت به سایر رقبای تولیدکننده این محصول بهره می‌برد اما در سال ۱۳۹۲ به دلیل شرایط نامناسب جوی، برداشت محصول زیره نسبت به سال ۱۳۹۱ با کاهش ۴۲ هزار تنی مواجه شد که این امر منجر به رقابت ۳ کشور هند، ترکیه و افغانستان برای تصاحب بازار زیره صادراتی ایران شده است. البته در اردیبهشت سال ۱۳۹۳ نخستین قرارداد آتی زیره سبز در تالار معاملات مشهد آغاز به‌کار کرد و وارد بازار معاملات بورس ایران نیز شد.
آنچه که در انتخاب گیاهان زراعی برای کشت در یک منطقه اهمیت دارد، سازگاری با عوامل محیطی و به‌صرفه بودن از نظر اقتصادی است که باعث می‌شود یک گیاه زراعی در یک منطقه مورد کشت کار قرار گیرد. زیره سبز به‌عنوان گیاهی ارزشمند از نظر دارویی دارای ویژگی‌های است که جایگاه آن را در الگوی کشت مناطق خاصی از کشورمان تثبیت کرده است. مهم‌ترین این ویژگی‌ها عبارتند از:
۱- فصل رشد به نسبت کوتاه زیره سبز (۱۰۰ تا ۱۲۰ روز) باعث می‌شود پس از برداشت محصول زمین را زیر کشت محصولاتی نظیر ذرت علوفه‌ای، سویا، هویج، ارزن و کنجد برد یا اقدامات اصلاحی روی خاک انجام داد.
۲- زیره سبز نیاز به آب کمی دارد. علاوه بر آن، قسمت عمده آب موردنیاز خود را از نزولات جوی تامین می‌کند.۳- فصل کاری زیره سبز در مناطق کشت با فصل کاری محصولات دیگر تلاقی نداشته و تعادلی در توزیع زمانی کار زارعان و ماشین‌آلات کشاورزی ایجاد می‌کند.۴- زیره سبز در مقایسه با سایر محصولات زراعی از توجیه اقتصادی بالایی برخوردار است، به‌ویژه در مناطقی که آب عامل محدودکننده است.۵- از آنجا که زیره سبز گیاهی صادراتی است، قیمت آن کمتر دچار نوسان شده و موجب اطمینان خاطر کشاورز از فروش محصول خود به قیمت مناسب می‌شود.


خلوص ۹۹ درصدی زیره سبز ایران
رییس اتحادیه صادرکنندگان گیاهان دارویی و فرآورده‌های غذایی ایران در گفت‌وگو با صمت درباره تفاوت زیره سیاه و سبز اظهار کرد: زیره سیاه با رایحه و عطر خاصی مصرف خوراکی دارد و به مقدار بسیار کم تنها در کرمان به صورت طبیعی و کوهی رشد می‌کند و به دلیل کم بودن آن، صادراتش ممنوع است، اما زیره سبز کاربرد دارویی دارد که در بیشتر شهرهای ایران کشت می‌شود. جلیل مغازه‌ای ادامه داد: البته کشت زیره سبز در ایران برای صادرات انجام می‌شود. وی درباره میزان تولید این گیاه دارویی یادآور شد: میزان تولید زیره در سال‌های مختلف بسته به شرایط آب و هوایی متفاوت است. مغازه‌ای عنوان کرد: این تفاوت تولید از ۱۲ تن تا ۲۰ تن در طول یک‌سال متغیر است. رییس اتحادیه صادرکنندگان گیاهان دارویی و فرآورده‌های غذایی ایران یادآور شد: شهرهای مشهد، سبزوار، قم، اصفهان، شیراز، مرودشت و شهرهای استان آذربایجان‌شرقی شهرهایی به‌شمار می‌روند که زیره تولید می‌کنند. مغازه‌ای درباره خاص بودن زیره سبز ایران توضیح داد: زیره ایران از نظر اسانس‌گیری در دنیا بی‌نظیر است و با خلوص ۹۹ درصد تولید می‌شود. وی خاطرنشان کرد: در چندین سال گذشته به خاطر مرغوبیت زیره ایران و میزان حجم صادرات، ما مقام نخست زیره در جهان را دارا بوده‌ایم.


کاهش بارندگی و تحریم‌های بین‌المللی عامل کاهش تولید
رییس اتحادیه صادرکنندگان گیاهان دارویی و فرآورده‌های غذایی ایران یادآور شد: در سال‌های اخیر به خاطر شرایط جوی و کاهش میزان بارندگی از یک‌سو و تحریم‌های بین‌المللی کشور از سوی دیگر، سبب شده است که میزان صادرات ما کاهش یابد و از رتبه نخست در تولید زیره به رتبه ششم در جهان نزول پیدا کنیم. مغازه‌ای ادامه داد: ما به بیشتر کشورهای دنیا از جمله کشورهای امریکای‌جنوبی، کشورهای اروپایی مانند ایتالیا، فرانسه و آلمان صادرات زیره داریم. وی درباره بسته‌بندی زیره عنوان کرد: برنامه‌ریزی خاصی برای بسته‌بندی زیره انجام نشده است و این محصول به صورت کیسه‌های ۵۵ کیلویی صادر می‌شود که در نهایت در کشورهای هدف برای استفاده دارویی به صورت پودر درخواهد آمد.  مغازه‌ای درباره کشورهای رقیب ایران در تولید زیره خاطرنشان کرد: رقبای اصلی ما در این زمینه کشورهایی چون ترکیه، افغانستان، هندوستان، پاکستان، سوریه و یونان به‌شمار می‌روند. رییس اتحادیه صادرکنندگان گیاهان دارویی و فرآورده‌های غذایی ایران به مشکلات چندساله اخیر تولید زیره اشاره و اظهار کرد: بزرگترین مشکلات موجود شرایط جوی و کاهش میزان بارندگی و تحریم‌های بین‌المللی و برگشت نداشتن سرمایه ما در صادرات است که سبب شده بسیاری از تشویق‌های این گیاه دارویی از بین برود. مغازه‌ای ادامه داد: تعدادی کارخانه زیره‌پاک‌کنی در مشهد، سبزوار و تهران مشغول به فعالیت هستند که برخی از این کارخانه‌ها به دلیل رکود اقتصادی سال‌های اخیر به حالت نیمه‌تعطیل درآمده‌اند.
رییس اتحادیه صادرکنندگان گیاهان دارویی و فرآورده‌های غذایی ایران در پایان اظهار امیدواری کرد: امیدوارم با کاهش تحریم‌های بین‌المللی در سال‌های آینده باز بتوانیم به مقام نخست تولید زیره در جهان برسیم.


چاپ