صنعت ۵۰ ساله در انتظار توسعه

گروه صنعت: در سال ۱۳۳۰ در ایران شکل گرفت و درحال‌حاضر، صنعتی است با حدود ۵۰ سال پیشینه. در آن سال وزارت ‌‌اقتصاد‌‌ بنگاهی شیمیایی تاسیس کرد و به‌دنبال آن، آغاز عملیات ساخت کارخانه کود شیمیایی در سال ۱۳۳۸، موجب پیدایش صنعت پتروشیمی شد.

در سال ۱۳۴۳ نیز برای تمرکز و توسعه این صنعت، شرکت ملی صنایع پتروشیمی تاسیس شد و کار خود را آغاز کرد. پتروشیمی، از صنایع مادر است و اشتغالزا و به‌عنوان تغذیه‌کننده سایر بخش‌های صنعت، در تمام نیم‌قرن گذشته در تلاش بوده که موتور محرکه اقتصاد کشور باشد. اکنون اما، این صنعت نیز در سایه تحریم‌ها حال خوشی ندارد. صنعتی که در سال‌هایی سهمی بیش از ۵۰۰ میلیارد دلاری در تولیدات جهانی داشت، درحال‌حاضر به کمتر از یک‌ درصد رسیده است. به گفته تحلیلگران انرژی، در ذات این صنعت توسعه‌نگر بودن ثبت شده و اکنون، فقط در تلاش است که بقای خود را حفظ کند چرا‌که در شرایط تحریم، بسیاری از خریداران محصولات شیمیایی و سرمایه‌گذاران خارجی ایران را ترک کرده‌اند. در این میان هرچند تلاش‌ها برای توسعه کاهش یافته اما هنوز متوقف نشده و هرگز نیز متوقف نخواهد شد زیرا پتروشیمی‌ها می‌دانند که لازمه بقای آنها، حرکت روی ریل توسعه است.


پتروشیمی متوقف نمی‌شود
احوال ناخوش پتروشیمی‌ها در حالی بیان می‌شود که بسیاری از مدیران ارشد این صنعت، نظر دیگری دارند و این صنعت جوان را سرزنده و پویا می‌بینند. در این باره شریف موسوی، به صمت گفت: صنعت پتروشیمی در حال حرکت است و به‌‌ویژه در بخش خصوصی به‌خوبی به سمت توسعه می‌رود اما این توسعه نامتوازن و ناهمگون است. بر این اساس، از آنجا که توسعه این صنعت جزیره‌ای و پراکنده است به ‌نظر می‌رسد که حرکتی ندارد.
او گفت: پتروشیمی برای جلوگیری از توسعه ناهمگون خود، نیازمند همکاری و کمک مدیران دولتی، برنامه‌ریزها، مسئو‌لان ذی‌ربط و شرکت ملی پتروشیمی است.
این تحلیلگر مسائل پتروشیمی، ناخوشی این صنعت را نپذیرفت‌ و گفت: ‌تنها با یکپارچگی توسعه در صنعت پتروشیمی به چشم می‌آید. هیچ شخص یا سازمانی نتوانسته مانع فعالیت و رشد صنایع پتروشیمی شود و در آینده نیز‌ نمی‌تواند.


 جای خالی سرمایه‌های خارجی
در روزهای گذشته پس از نشست اوپک، وزیر نفت در گفت‌وگویی بیان کرد که فشارهایی برای جلوگیری از صادرات محصولات پتروشیمی در کنار نفت و فرآورده‌های نفتی از سوی امریکا و متحدان منطقه‌ای آن آغاز شده است. این خبر در حالی منتشر شد که به گفته کارشناسان و تحلیلگران، این چالش‌ها در بلندمدت حل‌شدنی است. در این باره محمد احتیاطی نیز به صمت گفت: ایران فرصت بسیار‌ مناسبی برای جذب سرمایه‌های خارجی و داخلی در حوزه پتروشیمی دارد. کمتر کشوری می‌تواند به‌راحتی خوراک پتروشیمی‌ها را تا‌مین کند اما ایران در این زمینه نیز مشکلی ندارد. با این‌ حال، بیش از هر چیز نیازمند سرمایه‌های سنگین در این زمینه هستیم. از طرفی، با توجه به نوسان‌های بازار ارز، سرمایه‌گذاران توان تامین هزینه‌های پتروشیمی را ندارند. به‌علاوه اولویت با پروژه‌های توسعه ملی است و پس از آنها، در سرمایه‌گذاری‌ها نوبت به پتروشیمی می‌رسد. مهم‌ترین راهکار نیز در این زمینه استفاده از تسهیلات شریکان و بانک‌های خارج از کشور است. پیش از این آنها سهم زیادی داشتند اما پس از تحریم‌ها، ارتباط ایران با سرمایه‌گذاران خارجی محدود‌تر شده، حتی چین که از مهم‌ترین شریکان خارجی پتروشیمی به‌شمار می‌رفت نیز سختگیری‌های بیشتری برای ورود سرمایه به ایران دارد.
این تحلیلگر پتروشیمی با اعلام اینکه درحال‌حاضر صندوق بازنشستگی و صندوق فرهنگیان در خدمت پتروشیمی است، گفت: این دو صندوق توان مالی ضعیفی دارند و نمی‌توانند در سرمایه‌گذاری‌های بزرگ وارد شوند. در چشم‌انداز توسعه کشور نیز‌ پیش از پتروشیمی، توسعه نفت و فرآورده‌های نفتی در اولویت قرار دارد. بر این اساس، توسعه پتروشیمی بسیار در مقایسه با کشورهای عربی عقب‌‌مانده است. در ماه‌های گذشته نیز فاصله بسیاری با سایر کشورهای پیش‌رو در پتروشیمی پیدا کرده‌ایم. در این شرایط باید گفت که حسن روابط می‌تواند ابزار بسیار مفید و کارآمدی برای توسعه صنعت پتروشیمی به ‌شمار آید.


بال‌های پرواز صادرات
پس از آغاز تحریم‌ها علیه ایران مهم‌ترین مشکل در مبادلات تجاری، استفاده از دلار در مراوده‌ها بود که در این باره، ایران سعی کرد با جایگزینی سایر ارزها، این مشکل را برطرف کند. با این‌ حال، دلار تنها ابزار فشار امریکا علیه ایران نبود. تحریم حمل‌ونقل و بیمه‌های راه نیز‌ محدودیت‌هایی برای همکاری اقتصادی ایجاد می‌کرد.
در این باره عضو اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های نفتی و پتروشیمی در گفت‌وگویی با صمت گفت: لجستیک و کشتیرانی، همچنین سرمایه‌های بانکی دو بال پرواز صادرات ما به‌ شمار می‌روند. با اعمال تحریم‌ها، گذشته از کاهش سرمایه‌گذاری‌ها در بخش پتروشیمی، مشکلات بسیاری در حمل‌ونقل ایجاد شده است. درست است که کشورهای همسایه نیازمند واردات محصولات و مواد اولیه پتروشیمی از ایران هستند اما باید انبوه صادرات از سمت آب‌های آزاد را نیز در نظر گرفت. احمد صرامی در این باره امیدوار است که مذاکرات با اتحادیه اروپا دوباره پای خریداران و سرمایه‌گذاران را به ایران باز کرده و توسعه را به صنعت پتروشیمی بازگرداند.
او بازگشت به ریل توسعه را نیازمند تقویت زیرساخت‌ها دانست و در این زمینه نیز گفت: منابع مالی و جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی نیاز اصلی ایجاد زیرساخت‌هاست. حتی کشورهای توسعه‌یافته نیز بخش قابل‌توجهی از رشد خود را مرهون سرمایه‌گذاری‌های خارجی هستند.


ظرفیت‌های خالی بسیار‌
این عضو اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های نفتی و پتروشیمی‌ با اشاره به اینکه توسعه‌نگر بودن از مهم‌ترین چشم‌انداز پتروشیمی‌هاست، گفت: ‌درحال‌حاضر حتی در شرایط تحریم، هیچ وقت اهالی پتروشیمی از نگاه توسعه‌نگرانه غافل نمی‌شوند. با این‌ حال، بیش از هر چیز پتروشیمی ایران در تلاش است وضعیت فعلی را حفظ کند.
 صرامی افزود: اگر تحریم نبودیم و منابع سرمایه خارجی داشتیم، بی‌شک دل‌مان قرص بوده و به‌راحتی مسیر توسعه را طی می‌کردیم. با این ‌حال، در این وضعیت که تحریم‌ها مانع ورود سرمایه‌گذارهای خارجی می‌شوند، بهتر است به ظرفیت‌های خالی پتروشیمی توجه کنیم. این صنعت در کشور ما توان تولید بیشتری دارد و باید با برنامه‌ریزی بهتر درحال‌حاضر ظرفیت‌های ۱۰۰ درصدی پتروشیمی را پرکنیم.


چاپ