چم و خم تولید پیچ و مهره در کشور

پیمان صفردوست: پیچ و مهره یکی از پایه‌های صنعت در تمام کشورها به‌شمار می‌آید. پیچ و مهره و فناوری تولید آن گرچه ممکن است در ظاهر ساده به‌نظر برسد اما نقش بسیار اساسی در صنایع کشور دارد.

در واقع ما با یک صنعت گسترده و کلیدی سروکار داریم که تمامی صنایع دیگر به آن وابسته هستند. ما در تولید پیچ و مهره با مصداق بارز ایجاد ارزش افزوده مواجه هستیم. اگر به‌درستی به ظرفیت‌های صنعت پیچ و مهره توجه شود، علاوه بر تامین نیاز داخلی می‌تواند قسمتی از توان صادراتی کشور در بخش غیرنفتی را به خود اختصاص دهد. با این حال کشور ما در حوزه تولید این محصولات نه‌تنها وارد عرصه صادرات نشده بلکه در تامین نیازهای داخلی نیز به شکل مطلوب عمل نکرده و همچنان نیمی از نیاز کشور از طریق واردات تامین می‌شود. برای بررسی اجمالی این موضوع، گزارش صمت در این زمینه را با هم مرور می‌کنیم: 
 صمت نورالدین مهری، رئیس اتحادیه فروشندگان پیچ و مهره تهران در گفت‌وگو با صمت در بیان کلیتی از این ابزار گفت: در صنایع امروز بخش زیادی از اتصالات به‌وسیله پیچ و مهره انجام می‌شود. البته در بعضی از اتصالات مانند جوش از پیچ و مهره استفاده نمی‌شود اما استفاده از این نوع اتصالات به اندازه پیچ و مهره، به‌صرفه نیست؛ به‌عنوان مثال در زمینه چرخ ماشین نمی‌توان به جوش متوسل شد. از طرف دیگر تنوع پیچ و مهره بسیار زیاد است. قریب به ۷ هزار نوع پیچ و مهره وجود دارد. متاسفانه این بخش مهم آن‌طور که باید و شاید، جدی گرفته نشده، این در حالی است که ضعف صنعت پیچ و مهره باعث می‌شود صنایع بزرگی مثل خودروسازی، هواپیمایی و پتروشیمی با مشکل جدی مواجه شوند. فقط در بخش خودرو بیشتر از ۱۲۰ نوع پیچ و مهره استفاده می‌شود.
نورالدین مهری افزود: سال ۸۵ تعداد اعضای اتحادیه فروشندگان پیچ و مهره به ۳۰۰ نفر رسید و اتحادیه تشکیل دادیم و اکنون تعداد اعضا به ۸۵۰ نفر رسیده است. در همین مدت کوتاه سعی شده در حوزه اجتماعی هم فعال باشیم و این اتحادیه تا به حال ۴ مدرسه ساخته است. خوشبختانه اتحادیه روند رو به رشدی داشته است.

۵۰ درصد واردات داریم

رئیس اتحادیه پیچ و مهره‌فروشان تهران درباره میزان واردات گفت: قبلاً حدود ۷۰ درصد پیچ و مهره مصرفی کشور وارداتی بود؛ به‌عبارت دیگر از ۱۰۰ هزار تن پیچ و مهره مصرفی کشور، ۳۰ هزار تن آن تولید داخل بود. گرانی ارز و افزایش انگیزه برای تولید داخل باعث شد نسبت تولید به واردات ۵۰-۵۰ شود. البته بازار در رکود به سر می‌برد و میزان مصرف به ۴۰ هزار تن کاهش یافته است. تولیدکنندگان بخش عمده محصولات خود را به خودروسازان ارائه می‌کنند و سهم بازار از تولیدات این عرصه کمتر است. بخشی از نیاز کشور در زمینه پیچ و مهره از کشورهایی مثل چین، کره و تایوان وارد می‌شود.

کاهش تعداد تولیدکنندگان

رئیس اتحادیه پیچ و مهره‌فروشان تهران از کاهش تعداد کارخانجات تولیدکننده پیچ و مهره از ۱۱۵ به ۴۰ واحد خبر داد. نورالدین مهری در تشریح دلایل این افت قابل‌توجه گفت: این کاهش به‌تدریج رخ داده و دلیل اصلی آن این است که متاسفانه دولت به تولید پیچ و مهره چندان توجه نکرد. ماده اولیه این صنعت آهن و فولاد است اما بعضی انواع مورد نیاز این صنعت، در داخل ساخته نمی‌شود. کمبود مواد اولیه و مشکلات دیگری مثل بیمه باعث شده تولیدکنندگان تحت فشار قرار گیرند. سود کم هم باعث شده که بعضی از تولیدکنندگان به تولید قطعه رو آورند. نباید اجازه داد صنعت پیچ و مهره از بین برود. توان و ظرفیت تولید ۸۰ درصد نیاز کشور در داخل وجود دارد. تولیدکنندگان با ۵۰ یا ۶۰ درصد ظرفیت تولید خود فعالیت می‌کنند.
 صمت مجیدرضا حریری کارشناس اقتصادی نیز در گفت‌وگو با صمت ضمن اشاره به توان تولید واحدهای مختلف در کشور عنوان کرد: صرفه اقتصادی تولید و بهره‌وری در مصرف مواد اولیه، سوخت و نیروی کار، نیازمند فعالیت این واحدها با تمام ظرفیت است. حریری در این باره تصریح کرد: متاسفانه به‌دلایل مختلفی از جمله فقدان بازار مصرف و صادرات، تولیدکننده ناگزیر به کاهش تولید و صرف هزینه‌های بیشتر می‌شود که این موضوع در بلندمدت به عدم سودآوری مناسب و حتی تعطیل شدن آن واحد تولیدی می‌انجامد.
وی تاکید می‌کند: استمرار تولید نیاز به بازار همیشگی مصرف دارد و تولیدکنندگان ما زمانی می‌توانند در عرصه تولید موفق باشند که با استفاده از مواد اولیه مرغوب و در دسترس، بدون دغدغه‌های ناشی از کمبود بازار، بتوانند سقف ظرفیت‌های تولیدی مجموعه خود را به‌کار بگیرند.

دلیل کمبود مواد اولیه

ایران یکی از قطب‌های تولید آهن و فولاد است؛ پس چرا برخی صنایع پایین‌دست مثل صنعت پیچ و مهره باید از کمبود مواد اولیه رنج ببرند؟
رئیس اتحادیه پیچ و مهره‌فروشان تهران در پاسخ به این سوال اظهار کرد: پاسخگویی درباره این موضوع را باید از تولیدکنندگانی مانند کارخانجات فولاد یزد، کاشان و اصفهان خواستار شد. مواد اولیه برای تولید به هیچ عنوان کافی نیست، وگرنه دلیلی ندارد که ما این همه واردات داشته باشیم. واردات هم آسان نیست. البته تولید برخی انواع پیچ و مهره به‌صرفه نیست؛ به‌عنوان مثال پیچ کوچکی که در عینک‌ها استفاده می‌شود از آن جمله است. بنابراین ناچار به واردات بعضی انواع خاص هستیم. متاسفانه نرخ ارز نیمایی هم به‌نوبه خود واردات را دشوارتر کرده است.

یک سرمایه‌گذاری به‌صرفه

مهری درباره سرمایه‌گذاری در حوزه تولید و فروش پیچ و مهره اظهار کرد: تولید در این عرصه قطعا به‌صرفه خواهد بود. خوشبختانه با یک کالای فاسدنشدنی سروکار داریم که امکان نگهداری و افزایش قیمت آن وجود دارد. مقدار سرمایه‌گذاری در بخش تولید به حجم کار و تولید بستگی دارد؛ به‌عنوان مثال اگر بخواهید پیچ‌های متری تولید کنید به حدود یک میلیارد تومان سرمایه نیاز است و اگر بخواهید تنوع محصولات خود را افزایش دهید به سرمایه به‌مراتب بیشتری نیاز است. حداقل قیمت دستگاه‌های تولید پیچ و مهره ۸۰۰ میلیون تومان است. باتوجه به تجربه ۴۰ سال‌هام به‌عنوان تولیدکننده می‌توانم بگویم در مجموع شغل بدی نیست و می‌تواند سودآور باشد.

سیاست‌های کوتاه‌مدت

شاید این پرسش برای شما هم پیش آمده باشد که اگر سرمایه‌گذاری و کسب سود در حوزه تولید پیچ و مهره تا این حد ساده است، چرا سرمایه‌گذاران و کارآفرینان در این حوزه سرمایه‌گذاری نمی‌کنند. در واقع یکی از دلایل این موضوع متزلزل بودن سیاست‌های کشور در حمایت از تولید داخل است. محمد موسوی یکی از تولیدکنندگان قطعات فلزی در این باره به خبرنگار صمت می‌گوید: تولید به‌صورت ذاتی چالش‌ها و مشکلات مختص خود را دارد و این مشکلات در کشور ما به‌دلیل سیاست‌های ناپایدار اقتصادی و تجاری چند برابر است. در حقیقت وقتی سرمایه‌گذار و تولیدکننده نمی‌داند که در روزهای آینده کدام شرایط برای آنها دستخوش تغییر می‌شود، ترجیح می‌دهد که سرمایه خود را به خطر نیندازد و سودآوری خود را معطوف به مواد اولیه کند.

رانت‌های وارداتی

موسوی این موضوع را تنها مختص سرمایه‌گذاری در حوزه پیچ و مهره نمی‌داند و اظهار می‌کند: مثلا در حوزه فروآلیاژها فردی که علاقه‌مند به توسعه و تولید است، برای تولید نوعی از فروآلیاژها سرمایه‌گذاری و بخشی از مواد اولیه را نیز از کشورهای افریقایی با ارز آزاد وارد می‌کند. طبیعتا این تولیدکننده انتظار دارد حاصل سرمایه‌گذاری‌اش در این حوزه را با فروش محصول خود ببیند اما در جریان تولید او، فرد دیگری مجوز واردات محصول نهایی را با ارز نیمایی یا دولتی می‌گیرد و قیمت محصول را در بازار می‌شکند. در واقع ارزهای با قیمت پایین‌تر به شکل رانت عمل می‌کنند و تولید کشور را به قهقرا می‌برند.
 صمت حسین محمودی اصل، کارشناس اقتصادی نیز در این باره در گفت‌وگو با صمت بیان کرد: اگر می‌خواهیم تولید در کشور جان بگیرد و رقابت میان تولیدکنندگان ایجاد شود باید ارز چندنرخی را کنار بگذاریم. ارز چندنرخی می‌تواند فساد به‌دنبال داشته باشد. تولید و عرضه ما در تقابل با واردات زمانی می‌تواند موفق عمل کند که برمبنای واحد یکسانی از هزینه‌ها محاسبه شود. واردات با ارز با قیمت پایین و تولید از مواد اولیه واردشده با ارز آزاد کفه ترازو را به سمت واردات سنگین می‌کند و به‌تدریج سرمایه‌گذاران و فعالان این حوزه از گردونه رقابت حذف می‌شوند. البته عوامل متعدد دیگری مثل استفاده از فناوری‌های روز و کاهش هزینه‌های تولید نیز می‌تواند در این زمینه مطرح باشد و در مدت چند سال تعداد فعالان یک حوزه تولیدی مثل پیچ و مهره را به کمتر از ۵۰ درصد برساند.

احترام به سرمایه‌های تولید

این تولیدکننده قطعات فلزی عنوان کرد: گرچه شاید در مقیاس کل کشور، سرمایه‌گذاری در حوزه تولید پیچ و مهره رقم بزرگی نباشد و با تصمیم‌های خلق‌الساعه در حوزه تجاری، تنها چند کارگاه کوچک دچار زیان و ورشکستگی شوند اما اگر از منظری دیگر به موضوع نگاه کنیم، می‌بینیم که صاحبان این کارگاه‌های کوچک، تمام سرمایه خود را صرف این کار کرده بودند؛ به علاوه این سرمایه‌گذاران، تشکیل‌دهنده درصد محدود افراد ریسک‌پذیر جامعه هستند که تمایل به فعالیت در عرصه تولید دارند و سیاست‌گذاری‌های غلط، آنها را از این عرصه خارج می‌کند.

همه عوامل موثر در رکود

نباید همه کم‌کاری‌ها در حوزه تولید پیچ و مهره را به گردن واردات و رانت انداخت. حقیقت این است که بهره و سود مالی حاصل از تولید این محصول در کشور ما در مقایسه با مشاغل دیگر ناچیز است و معمولا افرادی وارد این حوزه می‌شوند که تولید دغدغه ذهنی آنها باشد. استفاده از تجهیزات و فناوری‌های نسبتا قدیمی، اقتصاد بیمار و سودآوری مشاغلی مثل واسطه‌گری، نبود حمایت از تولید و تولیدکننده داخلی، بروکراسی‌های اداری موجود در مسیر تولید، سیاست‌های اقتصادی ناپایدار، تجارت سیاه، قاچاق، رانت و بسیاری از مسائل دیگر در کاهش رغبت سرمایه‌گذاران داخلی برای حضور در عرصه تولید موثرند و به‌نظر می‌رسد که ترمیم این زخم قدیمی به جراحی‌های وسیع اقتصادی نیاز داشته باشد.


چاپ