نیاز اقتصاد به مالیـات‌ستانی شفاف

منیر حضوری: با توجه به شرایط کنونی کشور یعنی کاهش درآمد نفتی در کنار افزایش نرخ ارز و تورم، یکی از منابع درآمدی که از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و می‌تواند به بهتر چرخیدن چرخ اقتصاد کمک کند، مالیات‌‌ستانی از افراد و بخش‌هایی است که تا‌کنون راه‌های فرار مالیاتی را برگزیده‌اند؛

بحثی که چندان هم غریب نیست و زمانی که حتی درآمد بالای نفتی هم داشتیم خیلی‌ها فریاد می‌زدند و تاکید داشتند افراد و موسسه‌هایی که کمتر مالیات پرداخت می‌کنند یا اصلا مالیات نمی‌دهند و به‌راحتی قوانین را دور می‌زنند را جدی بگیریم. البته اینجا روی سخن‌ با موسسه‌ها و افرادی است که از راه‌هایی مثل رانت استفاده می‌کنند و مالیات نمی‌دهند، نه تولید‌کننده یا مغازه‌داری که فروش چندانی ندارد و به قولی هشتش گرو نهش است.
چندی پیش، سید کامل تقوی‌نژاد، رئیس سازمان امور مالیاتی کشور با حضور در برنامه تلویزیونی «متن‌حاشیه» با اشاره به فرار مالیاتی برخی افراد و شرکت‌ها اظهار کرد: ۷ شرکت در استان خوزستان شناسایی شد که ۳۰ هزار خودرو وارد کشور کردند و ۸۶۰ میلیارد تومان فرار مالیاتی داشته‌اند، در این بین ۳۰۴۹ مودی نیز بر اساس تراکنش‌های بانکی شناسایی شده‌اند و حدود ۶۳۰۰ میلیارد تومان هم از آنها مالیات گرفته شده است.
به گفته تقوی‌نژاد، یکی از چالش‌های اساسی سازمان امور مالیاتی حساب‌های بانکی است که غیر‌عادی پر شده و مشخص نیست پول دریافتی آن از کجا آمده است. او اظهار تاسف می‌کند که به دلیل این حساب‌های بانکی به سازمان امور مالیاتی فشار مضاعف‌ وارد شده است.
به گزارش صمت در شرایطی که اقتصاد کشور روزهای سختی را می‌گذراند این آمارها، عدد کمی نیستند که رئیس سازمان امور مالیاتی به آن اشاره می‌کند. این در حالی است که نقدهایی هم به شیوه مالیات‌ستانی کشور وارد است و برخی کارشناسان از خلأ قانونی و برخی دیگر هم از ناعادلانه برخورد کردن با مودیان در دریافت مالیات می‌گویند که باعث فرارهای مالیاتی بسیاری شده است.
در نتیجه لازم است ‌‌شیوه مالیات‌ستانی در کشور به صورت شفاف اصلاح شود که این مهم از نیازهای امروز اقتصاد کشور به شمار می‌رود.


فساد باید ریشه‌کن شود
یکی از کارشناسان اقتصاد با اشاره به لزوم حمایت از تولیدکنندگان در سال «رونق تولید» گفت: اگر قرار باشد از کسانی که باید مالیات بدهند و به طور کلی مودیان، مالیاتی گرفته شود باید بر کسانی تمرکز کرد که تا این زمان از راه‌های فرار استفاده و سعی کرده‌اند خود را مخفی کنند.
 باید سهم نهادهای بسیاری که از بودجه پول دریافت می‌کنند کاهش پیدا کند. متاسفانه در بودجه ۹۸ این مهم در نظر گرفته نشده و از نظر من در این حوزه چندان موفق نبوده است.
محمود جامساز در گفت‌وگو با صمت تصریح کرد: امروز در شرایطی که فشار زیادی بر تولیدکنندگان است و در تنگنا قرار دارد نیازی نیست که بر آنها، حقوق‌بگیران و کارمندان فشار وارد کنیم.
 از نزدیک دیده‌ام که برخی از اصناف واقعا زیر فشار هستند، مغازه‌دارانی را می‌شناسم که بعد از ۴ سال امروز رو به تعطیلی هستند.
بنابراین، باید نهادهایی که درآمد کلانی دارند و مالیاتی هم پرداخت نمی‌کنند مورد توجه قرار بگیرند.
او با گله از اینکه متاسفانه به اصلاح ساختار مالیاتی چندان توجهی نشده است، اظهار کرد: سال‌هاست منابعی در بودجه برای برخی از نهادها در نظر گرفته شده که بیشتر نهادهای فرادولتی هستند و اینها هیچ‌کدام کمکی به تولید ناخالص ملی و اقتصاد کشور نمی‌کنند.
شرکت‌های فرا‌دولتی زیادی داریم که باید فکری برای‌شان کرد، نهادهایی مثل آستان قدس رضوی، بنیاد مستضعفان، علوی، ۱۵ خرداد و خاتم‌الانبیا که هر کدام از اینها صاحب صدها شرکت هستند و فعالیت اقتصادی هم دارند. البته خوشبختانه در بودجه ۹۸ این شرکت‌ها برای نخستین‌بار موظف به پرداخت مالیات شده‌اند.
 این نهادها با وجود اینکه از دولت پول می‌گیرند و در بودجه سهمی برای‌شان در نظر گرفته می‌شود اما سودی برای اقتصاد کشور ندارند و از پرداخت مالیاتی معاف هستند. جامساز با اشاره به نوسان درآمدهای نفتی و اهمیت دریافت مالیات اظهار کرد: در سال‌های گذشته با وجود کاهش درآمد نفت و تحریم‌ها، درآمد مالیاتی برای دولت بسیار مهم شده است.
درحال‌حاضر کشورهایی که قرار بوده خرید نفت را به صفر برسانند به این سمت حرکت می‌کنند و ما دیگر درآمد نفتی آنچنانی مثل قبل نخواهیم داشت و مجبور هستیم هزینه‌های مبادلاتی زیادی را تحمل کنیم.
 امروز دولت در مضیقه بزرگ و چالش‌برانگیز ارزی قرار دارد و ناگزیر است که افزایش مالیات را در دستور کار خود قرار ‌دهد. ما در دوران‌های مختلف شاهد نوسا‌ن‌هایی در افزایش و کاهش درآمد نفت بوده‌ایم، همان‌طور که همه می‌دانند در دوره ریاست‌جمهوری آقای احمدی‌نژاد این درآمد به‌شدت افزایش پیدا کرد.
متاسفانه در آن دوران هرچند سهم درآمد نفت زیاد بود اما ‌شاهد ‌نبودیم که این درآمد صرف زیرساخت‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شود. از این رو، امروز بعد از این همه سال با توجه به ثروت و ظرفیت بالقوه کشور، نتوانسته‌ایم رشد اقتصادی مناسبی داشته باشیم.
او درباره اهمیت همکاری با کشورهای اروپایی گفت: درحال‌حاضر که با تحریم روبه‌رو هستیم و ترامپ هم آن‌گونه با برجام برخورد کرد ما باید با اروپا همکاری کنیم، از فرصت‌هایی که اروپا به ما می‌دهد بهره ببریم گروه ویژه اقدام مالی‌(FATF) و‌ مبارزه با تامین مالی تروریسم‌(CFT) را جدی بگیریم. قبول نکردن اینها بهانه خوبی به اروپا می‌دهد که عنوان کند نمی‌تواند به ایران کمکی کند.
جامساز با بیان اینکه وقتی وضعیت ایران را با برخی کشورها مقایسه می‌کنیم تاسف می‌خوریم، اظهار کرد: متاسفانه برخی مسئولان شرایط امروز را با سال ۵۷ مقایسه می‌کنند که این مقایسه درستی نیست. اگر قصد مقایسه است باید شرایط ایران ۴۰ سال پیش را با کشورهایی مانند کره‌جنوبی، چین و تایوان مقایسه کنیم که در آن زمان از ما عقب‌تر بودند تا متوجه شویم اکنون در چه جایگاهی قرار دارند.
این کارشناس اقتصاد با تاکید بر اینکه با فساد موجود در کشور نمی‌توان گامی برداشت، بیان کرد: فساد در تمام حوزه‌ها و نظام اداری کشور رخنه کرده در حالی‌ که بخش خصوصی در این حوزه پاک است و نشان داده می‌تواند موفق عمل کند.
بنابراین، ما باید بر رشد بخش خصوصی تمرکز کرده و سعی کنیم حلقه فساد را هر روز تنگ‌تر کنیم چراکه با این فساد نمی‌توانیم حرکت کنیم.
او با اشاره به عواقب فساد و شکل‌گیری شکاف عمیق طبقاتی در کشور گفت: متاسفانه منابع ورودی ارزی بسته است و نمی‌شود ارزی ذخیره کرد که بتوان معیشت مردم را تامین کرد.
 از آنجا که توزیع عادلانه درآمد و ثروت نداریم عده زیادی در خط فقر زندگی می‌کنند و با دیدن فساد موجود در کشور، افزایش قیمت‌ها و کاهش قدرت خرید روز‌به‌روز نا امید‌تر می‌شوند.
 از این رو، امروز دولت موظف است تمام تلاش خود را صرف خشکاندن ریشه فساد کند و گرنه هر اقدام اصلاحی از مسیر اصلی خود دور می‌شود، فساد نمی‌گذارد حرکتی در راستای مصالح کشور و منافع ملی انجام شود.


قوانین ضعیف هستند
قوانین و مقررات یکی از موضوع‌های مهم و تاثیرگذار در فرار مالیاتی مودیان به شمار می‌رود زیرا عادلانه نبودن این قانون و خلأ شفافیت و نظارت قانونی بر این بخش باعث شده تا برخی از آب گل‌آلود ماهی بگیرند و از پرداخت مالیات فرار کنند.
علی قنبری، کارشناس اقتصاد درباره ضعف قوانین موجود در کشور و لزوم قانون‌گذاری مشخص و شفاف به صمت گفت: کشور برای کسب درآمد مشخص و پایدار باید قوانین مشخص و عملکرد ثابت داشته باشد. ما باید قوانین مناسب را تصویب و در همه جا هم آنها را عملیاتی کنیم. بنابراین، نمی‌شود سلیقه‌ای عمل کرد و ‌قوانین را به نفع خود تغییر داد.
او ادامه داد: امروز اگر بتوانیم قوانین مالیاتی و حقوق گمرکی موجود را اصلاح و نقاط ضعف موجود را رفع کنیم، موفق می‌شویم شرایط را در وضعیت پایدار قرار ‌‌دهیم.
در نتیجه وجود قوانین درست، باعث می‌شویم مجریان طوری عمل کنند که فرار مالیاتی نداشته باشیم، از روش‌های مختلف پولشویی جلوگیری شود و در نهایت می‌توان درآمد مطمئنی از مالیات برای اقتصاد کشور به‌دست آورد.
این کارشناس اقتصاد با اشاره به لزوم ایجاد تعادل مالیاتی و در پی آن شفاف‌سازی در اقتصاد، تصریح کرد: باید تدابیری اندیشیده شود که کسانی که درآمد بیشتری دارند، مالیات بیشتری هم
بدهند.
کسانی که به‌راحتی چندین هزار ماشین یا گوشی تلفن همراه با ارز دولتی وارد می‌کنند باید محدود به قوانین و مقررات شوند. موسسه‌ها و نهادهایی که مالیات نمی‌دهند را باید مشخص کنیم و برای هیچ‌کدام استثنا قائل نشویم.
متاسفانه افرادی هستند که با پ‍ولشویی از زیر بار مالیات فرار می‌کنند و به‌راحتی هر روز ثروتمندتر شده و قدرت بیشتری می‌گیرند.
اگر ‌بتوانیم شفاف‌سازی کرده و مسیرهای آن را تسهیل کنیم از هر نوع اقدامی که موجب فرار مالیاتی و باعث دور زدن قوانین شود جلوگیری کرده‌ایم. این موضوع به رشد اقتصادی ما در بلند‌مدت کمک کرده و می‌تواند به رونق تولید نیز بینجامد.
قنبری با اشاره به لزوم تجدید‌نظر در تخصیص منابع اظهار کرد: امروز با توجه به مشکلات مالی که در کشور وجود دارد، دولت باید در زمینه تخصیص منابع تجدید‌نظر کند و دایره مودیان را وسعت ‌بخشد. کسانی که میلیاردها تومان گردش مالی در حساب خود دارند باید مدیریت شده و موظف به پرداخت مالیات ‌شوند. قنبری با اشاره به حوادث اخیر در کشور گفت: درحال‌حاضر با توجه به مشکلاتی که در تعطیلات عید برای هموطنان‌مان به وجود آمد و سیلی که در بسیاری از مناطق سرازیر شد وظیفه دولت سخت‌تر هم شده است. بنابراین، برای جبران خسارت دولت باید خیلی جدی‌تر از گذشته به این مهم توجه کند.
او درباره عواقبی که فرار مالیاتی می‌تواند برای جامعه داشته باشد، ادامه داد: وقتی عده‌ای هر روز و به‌راحتی درآمدهای کلانی به‌دست می‌آورند‌ و بعد اخبار آن در رسانه‌ها پخش می‌شود مردم ناامید و ناراضی‌تر می‌شوند.
متاسفانه با شرایط اقتصادی فعلی طبقه متوسط ضعیف‌تر و نارضایتی‌ها بیشتر شده است که اینها همه برای وضعیت کلی کشور خوشایند نیست. این کارشناس اقتصاد در پایان تاکید کرد: بهتر است برای جلوگیری از فرار مالیاتی از تجربه کشورهای مختلف استفاده کنیم و ببینیم که آنها برای مبارزه با فساد چه کار کرده‌اند.


سخن پایانی
از گروه‌های مختلف درآمدی بر اساس قانون، مالیات‌های مستقیم و مالیات ‌ارزش‌افزوده دریافت می‌شود اما در این میان عده‌ای هستند که قوانین را دور زده و گاهی رقم صفر حساب‌های بانکی‌شان از دست خودشان و دولت خارج می‌شود.
 البته این مسئله عجیبی نیست و ممکن است در هر کجا از دنیا پیش بیاید اما به گفته کارشناسان، اگر مدیریت دولتی درستی داشته باشیم، قوانین موجود را عملیاتی و گاهی اصلاح کنیم و دست به شفاف‌سازی بزنیم کمتر شاهد این اعداد و ارقام عجیب هستیم و می‌توانیم جلوی خاطیان را بگیریم.
با توجه به شرایط اقتصادی کشور مقابله با راه‌های فرار مالیاتی و کسانی که مالیات نمی‌پردازند برای دولت و کشور امری حیاتی و ضروری است.


چاپ