خلاف جریان آب شنا نکنیم

اما تجارت کشور ما سال‌ها است با مشکلات و چالش‌های گوناگون در حوزه اقتصاد دست‌وپنجه نرم می‌کند، به همین دلیل نتوانسته تا امروز به عضویت سازمان تجارت جهانی (WTO) به‌عنوان معتبرترین نهاد در حوزه تجارت بین‌الملل درآید. بسیاری از کارشناسان و فعالان حوزه تجارت معتقدند عدم عضویت ایران در این سازمان می‌تواند مشکلات فراوانی از بخش تجارت ایران را برطرف و این بخش از اقتصاد کشور را تقویت کند. اما آیا واقعا عضویت در سازمان تجارت جهانی تا این حد برای رسیدن به توسعه پایدار در کشور لازم است؟ اگر این‌طور است چرا در‌حالی‌که کشورهایی مثل افغانستان نیز در این نهاد عضویت دارند، تا امروز ما از حضور در جمع کشورهای عضو این نهاد جا مانده‌ایم؟ و برای پیوستن به کشورهای عضو سازمان تجارت جهانی به چه ابزارهایی نیاز داریم؟ با گزارش صمت در این باره همراه باشید:

شرایط پیوستن را نداریم

یوسف کاووسی، کارشناس اقتصاد و امور بانکی درباره نقش عضویت در سازمان تجارت جهانی در شکل‌گیری توسعه پایدار در کشورهای مختلف در گفت‌وگو با صمت عنوان کرد: پیوستن به سازمان تجارت جهانی فرآیند‌ای است که تا امروز بسیاری از کشورهای جهان به آن وارد شده‌اند و از این طریق اقتصاد خود را در جریان توسعه پایدار قرار داده‌اند.
وی در این باره افزود: اگرچه پس از روی‌کار آمدن دولت دونالد ترامپ در امریکا، این کشور با اتکا به قدرت خود برخی قوانین و اصول را درباره کشورهایی مثل چین در بحث‌ها‌یی مثل مالیات‌ها و تعرفه‌ها در این سازمان تغییر داد و در این بازه زمانی سازمان تجارت جهانی را منزوی کرد اما در هر حال کشورهایی که امروز اقتصاد آنها بر پایه صادرات و واردات شکل گرفته است می‌کوشند تا به نحو مطلوب از ظرفیت‌های موجود این سازمان در جهت بهبود اقتصاد خود استفاده کنند.

کاووسی در این زمینه بیان کرد: به طور کلی کشورهایی می‌توانند از این ظرفیت‌ها استفاده مطلوب کنند که رویکردهای تجاری در حوزه‌های واردات و صادرات داشته باشند؛ ظرفیت‌هایی که اجازه می‌دهد تا صاحبان تولید و تجارت در کنار یکدیگر نیازهای کشور را با همکاری و صرف کمترین هزینه‌ها تامین کنند. برخورداری از این ظرفیت‌ها اجازه می‌دهد صادرات و واردات با کمترین قیمت، بالاترین کیفیت و بدون هزینه‌هایی مثل تعرفه و مالیات در اختیار مصرف‌کننده قرار گیرد.

وی عضویت در سازمان تجارت جهانی را برای ایران یک مزیت دانست و در عین حال تاکید کرد: سال‌های سال ‌است که عوامل متعددی به عنوان مانع در مسیر عضویت کشور ما در این سازمان قرار دارند که البته در باید گفت در رأس آنها نقش‌آفرینی دولت در تجارت است. اقتصاد دولتی نمی‌تواند وارد این عرصه شود و مادامی که اقتصاد کشور ما در دست دولت است و پای خود را از حد سیاست‌گذاری فراتر می‌گذارد، نمی‌توان درباره عضویت ایران در سازمان جهانی تجارت طرح موضوع کرد زیرا در تجارت جهانی آزادی تجارت هر نوع کالا بین کشورهاست و دولت نباید خود به عنوان مجری تجارت، برای این کار حد و حدود مشخص کند ولی این شرایط در کشور ما در اجازه واردات و صادرات بسیاری از کالاها از جمله خودرو صدق نمی‌کند که منافی اصول تجارت آزاد است. این کارشناس اقتصاد درباره چالش‌های اقتصاد کشور در مسیر پیوستن به سازمان تجارت جهانی تاکید کرد: ما در حالی سودای پیوستن به این سازمان را در سر می‌پرورانیم که در اقتصاد کشور همچنان درگیر معضلاتی مثل، تورم، تحریم، ارتباط با سایر کشورها، اقتصاد دولتی، فهرست سیاه FATF، و ارتباط‌های بانکی هستیم و تا برطرف شدن این قبیل مشکل‌ها نمی‌توانیم امیدی به این کار داشته باشیم.

وی تاکید کرد: وقتی کشور ما مدام در حال درگیری با این مسائل و تنش‌ها باشد، اقتصاد سیاسی کشورها اجازه ارتباط با ایران را نمی‌دهد زیرا منافع خود را در این رویکرد در خطر می‌بیند. پس ما برای ورود به سازمان تجارت جهانی در گام اول باید این مشکلات را رفع کنیم.
کاووسی در پایان درباره مزایای پیوستن ایران به سازمان تجارت جهانی در راستای توسعه پایدار گفت: پیوستن ایران به کشورهای عضو این سازمان امکان ایجاد اشتغال، سرمایه‌گذاری خارجی، شراکت‌های بین‌المللی و بسیاری قابلیت‌های دیگر را برای اقتصاد کشور فراهم خواهد کرد و در ادامه می‌تواند موجب پایه‌ریزی توسعه پایدار شود. البته باید توجه کرد که در شرایط خاص اقتصاد‌ کشور، با پیوستن ما به این سازمان بسیاری از درآمدهای دولت از جمله تعرفه‌های گمرکی و عوارض صادراتی قطع خواهد شد.

مسیر توسعه پایدار را بشناسیم

حسین محمودی اصل، کارشناس اقتصاد و کارآفرینی درباره تاثیر عضویت در سازمان تجارت جهانی در شکل‌گیری توسعه پایدار در کشور در گفت‌وگو با صمت بیان کرد: تمام قدرت‌های دنیا در حوزه‌های سیاسی به دنبال تعامل‌هایی هستند که از طریق آن بتوانند به فضای مطلوب سیاسی دست پیدا کنند. این تعامل باعث می‌شود هم‌افزایی‌هایی در این حوزه میان اقتصاد و سیاست ایجاد شود.
محمودی اصل ‌تاکید کرد: به نظر من، مهم‌ترین مانع ما در این حوزه مربوط به همین موضوع است زیرا تا امروز نتوانسته‌ایم تعریف مشخصی بین منافع اقتصادی و منافع سیاسی خود داشته باشیم و به همین دلیل برعکس روال معمول دنیا، در کشور ما سیاست در اختیار اقتصاد نبوده و آنچه شاهد بوده‌ایم این است که معمولا اقتصاد ما در خدمت سیاست بوده است.
وی در این زمینه توضیح داد: خدمتی که اقتصاد به سیاست کرده برگشت متقابل و قابل‌توجهی را به حوزه اقتصاد نداشته است؛ نمونه بارز این موضوع را می‌توانیم در بازاری مثل عراق ببینیم. اما اگر در این زمینه بینش اقتصادی ایجاد شود، قطعا منافع ملی تقویت خواهد شد و توسعه پایدار شکل خواهد گرفت.

این کارشناس اقتصاد با تاکید بر لزوم ایجاد بینش اقتصادی نزد سیاسیون کشور تصریح کرد: اگر این بینش و رویکرد نزد سیاسیون ما ایجاد شود، قطعا خود آنها برای پیوستن به تجارت جهانی شتاب خواهند کرد و به دنبال تامین زیرساخت‌ها در این زمینه خواهند بود‌. در غیر این صورت، اگر این رویکردها تغییر پیدا نکند همواره در این حوزه‌ها مشکلات اساسی خواهیم داشت و پیشرفت‌های ما در حوزه اقتصاد نیز به صورت مقطعی و گذرا خواهد بود. به طور کلی می‌توان گفت دلیل اصلی حضور نیافتن ما در سازمان تجارت جهانی همین موضوع است و در گام اول باید از این فاز عبور کنیم.

محمودی اصل یادآور شد: درگیری‌هایی مانند آنچه بین چین و امریکا اتفاق افتاد نیز به دلیل همین تمایل کشورها برای ایجاد بازارهای متقابل در کشورهای مختلف شکل گرفت.
وی در این زمینه اضافه کرد: البته نباید از این موضوع نیز غافل باشیم که در شرایط فعلی دیدگاه بسیاری از اقتصادیون ما نیز سیاسی است در صورتی که ما نیازمند نگاه‌های اقتصادی پررنگ‌تر در این حوزه هستیم. بنابراین لازم است دیدگاه‌های ما در این زمینه به نفع اقتصاد تغییر کند.

محمودی اصل در این باره گفت: در صورتی که چنین اتفاقی در نگاه‌های اقتصادی ما رخ ندهد، همچنان در این موارد به صورت جزیره‌ای و غیرمنسجم عمل خواهیم کرد و هر گام روبه‌جلوی ما چندین گام رو به عقب را برای ما در پی خواهد داشت.

وی کاهش تعرفه‌های تجاری را نیز از پیش‌شرط‌های عضویت در سازمان تجارت جهانی دانست و خاطرنشان کرد: در سازمان تجارت جهانی، مهم‌ترین بحث‌ها پیرامون رقابت، کیفیت، قیمت و مشتری‌مداری است و نمی‌توانیم بدون عبور از این موانع به هدف نهایی اقتصاد خارجی در پیوستن کشور به سازمان تجارت جهانی دست پیدا کنیم.
محمودی اصل در پایان گفت: در هر حال بخشی از مسیر رسیدن به توسعه پایدار در حوزه تجارت از مسیر عضویت در سازمان تجارت جهانی می‌گذرد و ما نیز مانند بسیاری از کشور که از منافع حضور در چنین نهادی منفعت می‌برند، باید برای رسیدن به ظرفیت‌های پایدار تجاری تلاش کنیم.

فرصتی برای کاهش تدریجی تعرفه‌ها

محمدرضا مودودی، کارشناس اقتصاد بین‌الملل و سرپرست پیشین سازمان توسعه تجارت ایران نیز در گفت‌وگو با صمت درباره دلایل نپیوستن کشور به سازمان تجارت جهانی عنوان کرد: بحث پیرامون فرصت‌ها و تهدیدهای پیوستن یا نپیوستن ایران به سازمان تجارت جهانی سال‌هاست که ادامه‌دار است و داستان درازی دارد.

 اما نکته مهم در این باره این است که اگر عضویت در این سازمان برای اعضای آن ایجاد زیان می‌کرد چرا در طول این سال‌ها هیچ یک از بیش از ۱۶۰ کشور عضو در این سازمان از حضور در این نهاد انصراف نداده‌اند و هیچ‌یک از اعضا، از این عضویت ابراز تاسف نکرده‌اند.
مودودی تاکید کرد: برخی از تصمیم‌گیران و صاحب‌نظران گمان می‌کنند پیوستن ایران به این سازمان، کشور را به بازار بزرگی برای کشورهای دیگر تبدیل می‌کند و تولید ما در این رقابت نابود می‌شود که البته چنین دیدگاهی کاملا غلط است.

 وی در این زمینه افزود: اگر عضو سازمان تجارت جهانی می‌شدیم، چه بسا در این سال‌ها ظرفیت‌های موجود در کشور‌ ما مورد اقبال کشورهای دیگر قرار می‌گرفت و سرمایه‌گذاری‌های موثری در این حوزه انجام می‌شد که در نهایت موجبات ایجاد اشتغال، سودآوری و زمینه‌های توسعه پایدار را فراهم می‌کرد. ضمن اینکه در این موضوع می‌توانستیم از زمان‌های داده شده برای کاهش تدریجی تعرفه‌ها استفاده کنیم. این کارشناس اقتصاد دو رویکرد مهم درباره مخالفت با پیوستن ایران به سازمان تجارت جهانی را مطرح کرد و گفت: به غیر از مخالفت‌های ناآگاهانه با این موضوع دو دسته مخالف جدی وجود دارد؛ یکی دولت امریکاست که می‌خواهد از این طریق امکان مقاومت ایران در برابر تحریم‌های اقتصادی را کاهش دهد.

دیگری نیز سودجویان و قاچاقچیان هستند که از بازار تحریم‌ها برای تحقق سوداگری‌های خود استفاده می‌کنند و سهم خود را از درآمدهای ارزی مملکت افزایش می‌دهند. سرپرست پیشین سازمان توسعه تجارت درباره مزایای پیوستن ایران به سازمان تجارت جهانی در راستای تحقق توسعه پایدار تصریح کرد: تجربه نشان داده توسعه پایدار از مسیر تقابل با همه کشورها حاصل نمی‌شود و ما در حالی هنوز به عضویت این سازمان فراگیر در حوزه تجارت درنیامده‌ایم که بسیاری از کشورها از این مرحله نیز عبور کرده‌اند و در حال شکل دادن پیمان‌های منطقه‌ای با کشورهای پیرامون خود و ایجاد تجارت آزاد در این مناطق هستند.

سخن پایانی

سرعت تغییر و تحولات دنیای امروز مجال این را به ما نمی‌دهد که بتوانیم همه مسیرهای ممکن در حوزه بهره‌وری در تجارت و تحقق توسعه پایدار را با آزمون و خطا بپیماییم. در این عرصه رقابت‌گونه کشورهایی می‌توانند موفق باشند که از تجربیات موفق کشورهای دیگر در سطوح پیشرفته تجارت بهره بگیرند و این جریان را به نفع خود رقم بزنند. اما اگر بخواهیم در مواردی مسلم و مسجل مثل عضویت در سازمان تجارت جهانی، به این شکل عمل کنیم نباید انتظار داشته باشیم تجارت به شکل استاندارد جهانی آن در اقتصاد ما شکل بگیرد، چه برسد به موضع استراتژیک و مهمی مثل توسعه پایدار.


چاپ