خسارت ۵۰۰ میلیارد تومانی قطع اینترنت به بازار موبایل در روز
بازار موبایل ایران در رکودی عمیق فرو رفته است. در کنار مشکلات ساختاری پیشین زنجیره تأمین، اکنون کاهش شدید تقاضا و اختلالات گسترده اینترنتی نیز ضربههای مهلکی بر پیکره این صنعت وارد کردهاند.
نوسانات شدید نرخ ارز در دی ماه 1404 منجر به آغاز اعتراضات از بازار موبایل تهران شد. اکنون، پساز پایان اعتراضاتی که از بازار فراتر رفت، کساد و رکود حاکم است. سطح معاملات و خریدوفروش کاهش یافته و بازار موبایل هم در رکود به سر میبرد. زنجیرههای تأمین با مشکلات درهمپیچیدهای مواجهاند.
قطع اینترنت و اختلال در ارتباطات به مشکلات فعالین این بازار خسارات زیادی وارد کرده است. شیوه تصمیمگیری برای اکوسیستم موبایل ایران نیازمند بازبینی از نو است. دبیر کنگره موبایل ایران به مشکلات سالها برهم انباشته شدهاند و نمیتوان با شیوه نگاه فعلی کاری از پیش برد. محمدرضا عالیان را در ادامه میخوانید.
تقاضای جدی در بازار مشاهده نمیشود / حتی در جنگ 12 روزه هم علیرغم بسته یا نیمهباز بودن بازارها شاهد خرید و فروش موبایل بودیم
بهنظر میآید کل بازار در رکود به سر میبرد. اگر ممکن است وضعیت بازار موبایل را برای ما توصیف کنید.
تقاضا با بازار قهر کرده است و تقاضایی بهطور جدی در بازار نیست. زمانی که تقاضا نباشد، کالا حرکت نمیکند و فروش هم در پی آن رخ نمیدهد. حتی در جنگ 12 روزه هم علیرغم بسته یا نیمهباز بودن بازارها شاهد خرید و فروش موبایل بودیم و بخشی از تقاضا به سمت بازار آنلاین رفته بود. در بازار آنلاین تقاضا برای موبایل ایجاد شده بود اگرچه میزان از دوران قبل از جنگ کمتر بود. اما کسانی که به موبایل احتیاج داشتند حتی در زمان جنگ خریدشان را انجام میدادند.
جامعه منتظر است ببیند اوضاع به کجا ختم میشود
الان نه بهصورت آنلاین و نه بهصورت حضوری این اتفاق رخ نمیدهد. این وضعیت چند دلیل دارد. یکی از اصلیترین دلایل رفتار انتظاری جامعه است. جامعه منتظر است ببیند قیمت دلار به چه سمتی میرود و شرایط حاکم بر مملکت و منطقه به سمتی خواهد رفت. همه اینها دستبهدست هم دادهاند تا تقاضایی در بازار وجود نداشته باشد.
نمیتوان از فعالان بازار توقع پیشبینی اوضاع را داشت / در صورت ادامه رکود تعدیل نیرو و تعطیلی رخ میدهد
بهنظر شما این وضعیت تا چه زمانی ادامه مییابد؟ و ادامه این روند چه پیامدهایی برای بازار موبایل خواهد داشت؟
نه من و نه دیگر فعالان بازار نمیدانند این وضعیت تا چه زمانی ادامه پیدا میکند. این موضوع نشأتگرفته از رفتارهای دیپلماتیک و سیاسی است. باید ببینیم نتیجه این کشوقوسها به کجا ختم میشود. درباره پیامدها هم میتوان گفت که در صورت ادامه وضعیت کسبه وقتی کار نکنند مجبور به تعدیل نیرو و تعطیلی میشوند. مردم هم وقتی نتوانند گوشی جدید بخرند با همین موبایلهایی که در دست دارند به زندگی ادامه میدهند.
وضعیت امروز نتیجه انباشت مسائل در گذار سالهاست
*مطالبات صنفی که پیش از آغاز اعتراضات مطرح بودند به چه سرانجامی رسیدند؟ مساله یا موضوعی به مطالبات اضافه شده است؟
این مطالبات مربوط به دیروز، امروز و فردا نیستند. مطالبات بهدلیل قوانین خلقالساعه زنجیره تأمین موبایل در گذار سالها شکل گرفتهاند. مطالبات همیشه مطرح بودهاند و تازه نیستند. واقعیت این است که صنف موبایل از زمانی که واردات قانونی شده است – از زمان شروع طرح رجیستری – دستخوش اتفاقات بسیاری شد. برخورد با زنجیره تأمین موبایل مانند موشهای آزمایشگاهی بود.
هر قانون، هر فرآیند، هر روند، هر الگوریتمی که به آزمون نیاز داشت، هر سامانه جدیدی که میآمد، همه اول با زنجیره تأمین موبایل امتحان میشدند. این موضوع هم التهابی در بازار موبایل ایجاد کرد که مربوط به امسال یا سال گذشته نیست و 8 یا 9 سال از این اتفاق میگذرد. این امور تکهتکه واقع شدهاند و آنچه امروز میبینید نتیجه انباشت تمام این مسائل است.
زنجیره تأمین موبایل در همه بخشها دچار مشکل است
در زنجیره تأمین چند لایه داریم؛ از واردکنندگان تا پخشکننده، مغازهدار و خدمات پساز فروش. در همین یک سال اخیر برای هر کدام از اینها اتفاقات ناگواری افتاده است. دستوپای واردکنندگان را با موضوع بهینهسازی بستند و در حال ایجاد انحصار بودند. در خدمات پس از فروش نیز در حال ایجاد انحصار بودند. در زمینه توزیع با قوانین مالیاتی برای مغازهداران محدودیت ایجاد کردند. در همه لایهها روی زنجیره تأمین موبایل فشار است. هیچکدام از افراد و تشکلهای صنفی که مطالبات را پیگیری میکنند نمیتوانند بگویند چه زمانی وضعیت بهبود مییابد.
نمیتوان مشکلات را جزءنگرانه حل کرد / تصمیمسازان باید تغییر نگرش بدهند
چه اقداماتی ممکن است بهبود وضعیت را بهدنبال داشته باشند؟ از کجا باید شروع کرد؟
مطالبات انباشته شدهاند. از هر جا بکاهیم، تنش از بخشهای دیگر جای این مشکلی که حل شده را بهسرعت پر میکنند. تصمیمگیری جدی باید صورت بگیرد. یعنی اول نگرش تصمیمسازان در خصوص زنجیره تأمین موبایل عوض شود. همهچیز را ریست کنند تا ببینند با چه زنجیره ارزشی روبهرو هستند و دنیا به این زنجیره چه بهایی میدهد و چه نگاهی به آن دارد. بعد از بررسی زوایای مختلف ببینند کدام تصمیمات اشتباه بودهاند و حذفش کنند. تا زمانی که به این شکل به موضوع ورود نشود با همین مشکلات مواجه خواهیم بود.
باید از ابتدا با زنجیره تأمین موبایل رفتار پیشگیرانه میشد
اگر دوستان امروز مشکلی از زنجیره حل کنند، یک ماه دیگر 11 مشکل به آن اضافه میکنند. چرا که نگرش به زنجیره تأمین موبایل نگرش درستی نیست. نباید به فکر درمان بود. از ابتدا باید با مدل پیشگیری با این زنجیره رفتار میشد و این اتفاق نیفتاده است. الان میخواهیم با چسب زخم و دَوا گُلی اوضاع را درست کرد، که نمیشود.
قطع اینترنت از راههای گوناگون فعالیت زنجیره تأمین موبایل را مختل کرده است
قطعی اینترنت از حدود 20 روز پیش چه اثری بر بازار موبایل داشته است؟
از همان ابتدای زنجیره که بازرگانان قرار میگیرند، همه دچار مشکل شدهاند. بازرگانان ما، که عمدتاً از چین و امارات خرید انجام میدهند، تمام ارتباطات بینالمللی را بهنوعی از دست دادند. جلوتر که بیاییم به پخشکنندهها و فروشندگان میرسیم که آنها نیز از کانالهای ارتباطی آنلاین و شبکههای اجتماعی برای توزیع کالا محروم شدهاند. 20 تا 30 درصد توزیع موبایل در کشور و عمدهفروشی بهصورت آنلاین رخ میدهد. این بخش هم با چالش مواجه شده است. طبیعتاً هنگامی که ارتباط قطع شود در مسائلی نظیر تراکنشهای مالی و مسائل لجستیکی و حملونقل هم اختلال بهوجود میآید.
مشخص بود که با قطع اینترنت چه اتفاقی برای اقتصاد دیجیتال میافتد / وصل نشدن اینترنت میزان خسارات را افزایش خواهد داد
وزیر ارتباطات در تاریخ 6 بهمن درباره آسیب قطعی اینترنت بر اقتصاد دیجیتال صحبت کردهاند. برآوردشان این بود که این خسارت روزانه 5 هزار میلیارد تومان است. ما پیشتر این برآورد را انجام داده بودیم و میدانستیم که با قطع ارتباطات با جهان این اتفاق خواهد افتاد. من فکر میکنم حدود 10 درصد از این آسیب مالی روزانه به زنجیره موبایل برمیگردد. با ادامه یافتن قطعی اینترنت این خسارت نیز روند افزایشی خواهد داشت.
