بعضی ساختمان‌ها ممکن است مشمول ضوابط قانونی تأمین انرژی تجدیدپذیر باشند؛ برای برخی دیگر، نصب پنل انتخابی اقتصادی یا راهکاری برای تأمین برق ضروری است. تعداد طبقات، کاربری، زمان صدور پروانه، وضعیت بام و الگوی مصرف، همگی در تصمیم اثر دارند. خبرهای مربوط به توسعه سامانه‌های خورشیدی را باید از متن ابلاغیه اجرایی تفکیک کرد. بنابراین، پیش از خرید تجهیزات، لازم است هم تکلیف قانونی ساختمان مشخص شود و هم امکان اجرای فنی و اقتصادی آن بررسی شود.

آیا تمام ساختمان‌های چندطبقه ملزم به نصب پنل هستند؟

در گزارش منتشر شده در مهرماه، معاون برق و انرژی وزارت نیرو از هماهنگی برای الزامی شدن نیروگاه خورشیدی در ساختمان‌های چهار طبقه و بیشتر خبر داده است. با این حال، بیان برنامه الزامی شدن، به تنهایی جزئیات شمول، زمان اجرا و وضعیت ساختمان‌های موجود را مشخص نمی‌کند. نباید از چنین خبری نتیجه گرفت تمام آپارتمان‌های کشور همین حالا تکلیف یکسانی دارند.

برای ساختمان نوساز، ملاک عملی باید ضوابط ابلاغ شده مرتبط با پرونده همان پروژه باشد. سازنده لازم است از مرجع صدور پروانه، سازمان نظام مهندسی و شرکت توزیع برق درباره الزامات طراحی و اتصال استعلام کند. همچنین رعایت مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان فقط به نصب پنل محدود نمی‌شود. مدیریت مصرف و عملکرد انرژی ساختمان نیز باید در طراحی لحاظ شوند؛ نصب تجهیزات خورشیدی جایگزین اصلاح مصرف و اجرای صحیح ساختمان نیست.

ساختمان‌های دولتی چه تکلیفی دارند؟

دستگاه‌های اجرایی مشمول، تکالیفی برای تأمین بخشی از برق مصرفی از منابع تجدیدپذیر دارند. رئیس ساتبا نیز در اظهارات اخیر خود بر اجرای این تعهدات تأکید کرده است. این موضوع با الزام همه ساختمان‌های اداری خصوصی یکسان نیست و نباید به تمام کاربری‌های اداری تعمیم داده شود.

نکته مهم، تفاوت «تأمین برق تجدیدپذیر» با «نصب پنل روی بام هر اداره» است. در رویه‌های اعلام شده، احداث نیروگاه به صورت مستقل یا تجمیعی و خرید برق سبز از مسیرهای مجاز پیش‌بینی شده‌اند. بنابراین، ساختمانی با بام نامناسب ممکن است راهکار دیگری برای اجرای تعهد داشته باشد.

مدیر مجموعه باید سهم تعهد، مهلت اجرا و روش قابل قبول را از ابلاغیه جاری بررسی کند. انتخاب راهکار صرفاً براساس فضای بام، بدون توجه به مقررات و قرارداد تأمین، کافی نیست.

کدام ساختمان‌های مسکونی برای نصب مناسب‌ترند؟

خانه‌ها و مجتمع‌هایی که بام آفتاب‌گیر، سازه مناسب و فضای بدون سایه دارند، گزینه‌های قابل بررسی هستند. با این حال، مساحت کل سقف با فضای مفید نصب برابر نیست؛ مخزن، کولر، جان‌پناه و مسیر دسترسی بخشی از بام را اشغال می‌کنند.

در آپارتمان‌ها، مالکیت و نحوه استفاده از بام باید روشن شود. توافق مالکان، سهم هزینه‌ها، مسئول نگهداری و نحوه تخصیص منفعت بهتر است پیش از اجرا مشخص باشند. نصب پنل نباید استفاده قانونی دیگر ساکنان یا دسترسی به تأسیسات را مختل کند.

برای برخی مجتمع‌ها، شروع از مصارف مشترک می‌تواند قابل بررسی باشد. روشنایی مشاعات، تجهیزات ارتباطی و بخشی از خدمات ساختمان باید برحسب مصرف واقعی ارزیابی شوند. تأمین همه واحدها، بدون مطالعه ظرفیت، انتظار واقع‌بینانه‌ای نیست.

مراکز تجاری، آموزشی و خدماتی

ساختمان‌هایی که مصرف قابل توجهی در ساعات روشن روز دارند، می‌توانند هماهنگی بیشتری میان تولید خورشیدی و مصرف داشته باشند. دفاتر، مدارس، فروشگاه‌ها و کارگاه‌ها از این نظر قابل بررسی‌اند، اما نتیجه به ساعت فعالیت و فصل مصرف وابسته است. برای مثال، ساختمانی که بیشتر شب‌ها فعالیت دارد، با مجموعه‌ای که مصرف اصلی آن روزانه است شرایط یکسانی ندارد. تعطیلی طولانی، تغییر کاربری یا مصرف فصلی نیز بر اندازه مناسب سیستم اثر می‌گذارد.

پیش از مقایسه قیمت روز پنل‌های خورشیدی، بهتر است الگوی مصرف و ظرفیت قابل نصب مشخص شود. هزینه پنل تنها بخشی از پروژه است؛ سازه، تجهیزات الکتریکی، اجرا و نگهداری نیز باید در ارزیابی اقتصادی دیده شوند.

ساختمان‌های دورافتاده و دارای خاموشی

ویلاها، خانه‌های روستایی و ساختمان‌های فاقد دسترسی مناسب به شبکه، می‌توانند از گزینه‌های جدی استفاده از برق خورشیدی باشند. در این موارد، هزینه توسعه انشعاب و نیاز واقعی برق باید با راهکار مستقل یا ترکیبی مقایسه شود. برای ساختمان دارای قطعی برق نیز ابتدا باید مصرف‌های ضروری مشخص شوند. پنل متصل به شبکه معمولی هنگام خاموشی، به دلایل حفاظتی از مدار خارج می‌شود؛ بنابراین، نصب پنل به تنهایی تضمین روشن‌ماندن وسایل نیست.

هنگام خرید سانورتر برای سیستم خورشیدی، باید قابلیت برق پشتیبان، سازگاری با باتری، توان راه‌اندازی وسایل و شرایط نصب بررسی شود. در مراکز درمانی و ساختمان‌های حساس نیز سامانه خورشیدی باید با الزامات برق اضطراری هماهنگ باشد و جایگزینی خودکار و بدون مطالعه محسوب نشود.

چه ساختمان‌هایی به بررسی بیشتری نیاز دارند؟

پشت بام کم نور با سایه گسترده، سقف فرسوده یا سازه نامطمئن می‌تواند اجرای پروژه را دشوار کند. در ساختمان استیجاری نیز مدت بهره‌برداری و اجازه مالک اهمیت دارد. گاهی اصلاح عایق، روشنایی و تجهیزات پرمصرف، اقدام مقدماتی مناسب‌تری است.

پنل‌ها باید بدون آسیب به آب‌بندی و با پیش‌بینی بار باد، وزن تجهیزات و مسیر سرویس نصب شوند. کیفیت محصول، طراحی و اجرای صحیح باید هم‌زمان ارزیابی شوند؛ خرید تجهیزات بدون بازدید محل می‌تواند به انتخاب نامناسب منجر شود. راهنمای فارسی تأمین‌کنندگان نیز بر تناسب طراحی با مصرف و شرایط اجرا تأکید دارد.

هنگام مراجعه به نمایندگی فروش پنل خورشیدی، علاوه بر مشخصات کالا، گزارش بازدید، طرح جانمایی، شرایط ضمانت و مسئولیت نصب را درخواست کنید. پیش‌فاکتور باید محدوده خدمات را روشن کند تا پیشنهادها قابل مقایسه باشند.

تصمیم نهایی را چگونه بگیریم؟

ابتدا شمول مقررات، سپس وضعیت بام و بعد هدف اقتصادی یا پشتیبانی بررسی شود. برای پروژه متصل به شبکه، امکان اتصال و روش فروش یا مصرف برق باید روشن باشد. برای سیستم پشتیبان نیز ظرفیت ذخیره‌ساز و بارهای ضروری اهمیت دارند. برآورد تولید، هزینه نگهداری و خدمات پس از اجرا را مکتوب دریافت کنید. هرچه مفروضات روشن‌تر باشند، احتمال اختلاف میان انتظار اولیه و عملکرد واقعی کمتر می‌شود. مسئولیت پایش تولید و رسیدگی به خرابی‌ها نیز از ابتدا مشخص باشد.