​ناوگان صمود چیست و چرا تشکیل شد؟

«ناوگان جهانی صمود» (Global Sumud Flotilla) یک ائتلاف بین‌المللی از فعالان حقوق بشر است که برای شکستن محاصره دریایی نوار غزه تشکیل شده است. واژه «صمود» در زبان عربی به معنای «پایداری» و «ایستادگی» است و این نام نشان‌دهنده عزم فعالان برای تداوم تلاش‌های خود علیرغم موانع و خطرات است.

این ناوگان از ادغام سه گروه تشکیل شده است: «ناوگان جهانی صمود» (Global Sumud Flotilla)، «ائتلاف ناوگان آزادی» (Freedom Flotilla Coalition) و «انجمن آزادی و همبستگی ماوی مرمره» (Mavi Marmara Freedom and Solidarity Association). مجموع این گروه‌ها با ۵۴ فروند کشتی، بزرگترین ناوگان بشردوستانه تاریخ برای شکستن محاصره غزه را تشکیل داده‌اند-6.

فعالان این ناوگان عمدتاً شهروندان عادی از کشورهای مختلف جهان هستند که نه به نمایندگی از دولت‌ها، بلکه از روی وجدان بشردوستانه دست به این اقدام زده‌اند. در میان شرکت‌کنندگان می‌توان به اعضای هیئت مدیره ناوگان از جمله سمیره آک‌دنیز اوردو، ایمان مخلوفی و «سعید ابو کشک» (فعال فلسطینی-اسپانیایی) اشاره کرد. همچنین حداقل ۶ شهروند اسپانیایی نیز در این ناوگان حضور دارند.

پیشینه تاریخی ناوگان‌های آزادی

ناوگان صمود آخرین حلقه از زنجیره تلاش‌های مدنی برای شکستن محاصره غزه است. نخستین تلاش موفق در سال ۲۰۰۸ ثبت شده، اما پس از تشدید محاصره، این تلاش‌ها با خشونت بیشتری از سوی اسرائیل مواجه شدند.

خونین‌ترین رویداد، حمله سال ۲۰۱۰ به «ناوگان آزادی» بود. در ۳۱ می ۲۰۱۰، نیروهای اسرائیلی به کشتی ترکی «ماوی مرمره» که بخشی از ناوگان آزادی بود، یورش بردند و ۱۰ فعال حقوق بشر ترکیه‌ای را به قتل رساندند. این رویداد موجب تیرگی شدید روابط دیپلماتیک ترکیه و اسرائیل شد.

در آخرین تلاش پیش از ناوگان صمود، نیروهای اسرائیلی در ۲۹ آوریل ۲۰۲۶ (۹ اردیبهشت ۱۴۰۵) به ناوگانی شامل ۲۱ کشتی و حدود ۱۷۵ فعال در نزدیکی جزیره کرت یونان حمله کردند. در آن حمله، «سعید ابو کشک» و «تیاگو آویلا» (فعال برزیلی) بازداشت و به زندان‌های اسرائیل منتقل شدند-10. به گزارش منابع، این دو فعال در بازداشت مورد شکنجه و آزار قرار گرفتند-1. یک فعال دیگر نیز گزارش داد که مورد آزار جنسی قرار گرفته است-1.

ناوگان صمود پس از این رویداد، با تجمیع نیروهای خود در ترکیه، برای یک تلاش گسترده‌تر سازماندهی شد.

سفر آخر؛ از مرمریس تا آب‌های بین‌المللی

ناوگان صمود روز پنجشنبه ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۱۴ می ۲۰۲۶) بندر «مرمریس» در جنوب غربی ترکیه را ترک کرد-6. این ناوگان متشکل از ۵۴ کشتی، حامل ۴۲۶ فعال از ۳۹ کشور جهان بود. همچنین ۹۶ فعال ترکیه‌ای در این ناوگان حضور داشتند. از دیگر کشورهای شرکت‌کننده می‌توان به آلمان، آمریکا، آرژانتین، استرالیا، اندونزی، برزیل، بریتانیا، فرانسه، کانادا، مصر، مراکش، پاکستان و تونس اشاره کرد-4.

کشتی‌های این ناوگان با پرچم کشورهای مختلف اروپایی از جمله فرانسه، ایتالیا، بلژیک، اتریش، دانمارک، یونان، آلبانی، پرتغال، لهستان و اسپانیا در حال حرکت بودند.

طبق سیستم ردیابی دریایی، این ناوگان پس از عبور از آب‌های یونان و قبرس، در روز دوشنبه ۲۶ اردیبهشت به فاصله ۲۵۰ مایل دریایی (حدود ۴۶۳ کیلومتر) از سواحل غزه رسید. برنامه این بود که کشتی‌ها به مردم فلسطین کمک‌های بشردوستانه شامل مواد غذایی، دارو و تجهیزات پزشکی را که در نتیجه ۱۸ سال محاصره و جنگ‌های اخیر با کمبود شدید مواجه هستند، تحویل دهند.

واکنش اسرائیل: تهدید و رهگیری در آب‌های بین‌المللی

وزارت خارجه اسرائیل پیش از رسیدن ناوگان به آب‌های نزدیک غزه، با انتشار بیانیه‌ای فعالان را تهدید کرد و از آنها خواست «مسیر خود را تغییر داده و فوراً بازگردند». در این بیانیه، ناوگان صمود «اقدامی تحریک‌آمیز» و «نقض قوانین بین‌المللی» توصیف شده است.

نیروی دریایی اسرائیل صبح دوشنبه ۲۶ اردیبهشت عملیات رهگیری خود را آغاز کرد. رسانه‌های اسرائیلی گزارش دادند که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، پیش از این عملیات یک جلسه امنیتی ویژه برای هماهنگی اقدامات برگزار کرده بود.

ویدئوهای زنده منتشر شده نشان می‌دهند که قایق‌های تندروی نظامی اسرائیل به کشتی‌های ناوگان نزدیک شده و سربازان مسلح سوار بر کشتی‌ها شده‌اند. فعالان نیز با بالا بردن دستان خود و پوشیدن جلیقه نجات، به استقبال نیروهای اسرائیلی رفته‌اند.

سازمان دهندگان ناوگان اعلام کرده‌اند که دست کم ۱۰ کشتی از ناوگان رهگیری شده و ارتباط با ۲۳ کشتی دیگر قطع شده است. فعالان بازداشت شده به یک «زندان شناور» منتقل و سپس به بندر «اشدود» اسرائیل منتقل خواهند شد.

واکنش بین‌المللی: ترکیه: «دزدی دریایی»، اسپانیا: «نقض آشکار»

حمله اسرائیل به ناوگان صمود واکنش‌های تند بین‌المللی را به دنبال داشته است.

ترکیه که قوی‌ترین واکنش را نشان داده، از زبان وزارت امور خارجه خود این اقدام را محکوم کرده است. وزارت خارجه ترکیه در بیانیه‌ای اعلام کرد: «ما مداخله نظامی نیروهای اسرائیلی در آب‌های بین‌المللی علیه ناوگان صمود را که مصداق عینی دیگری از دزدی دریایی است، به شدیدترین شکل ممکن محکوم می‌کنیم.» ترکیه همچنین خواستار آزادی بی‌قید و شرط همه بازداشت‌شدگان شده است.

اسپانیا نیز واکنش نشان داده است. «یونه بلارا» (Ione Belarra)، رهبر حزب پودموس اسپانیا، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اسرائیل درست در وسط دریای مدیترانه به ناوگان صمود حمله می‌کند و آدم‌ربایی می‌کند. و این کار را با مصونیت کامل انجام می‌دهد.». «ایرنه مونترو» (Irene Montero)، نماینده اسپانیا در پارلمان اروپا، دولت‌های اروپایی را به «همدستی با جنایتکاران» متهم کرده است.

تشکل‌های فلسطینی نیز این حمله را محکوم کرده‌اند. کمیته‌های مقاومت فلسطین در بیانیه‌ای این اقدام را «اراذل و اوباشی گری و دزدی دریایی» توصیف کرده و از مردم جهان خواسته‌اند با تحریم اسرائیل و ارسال کاروان‌های بیشتر، همبستگی خود را با فلسطینیان نشان دهند.

چرا ناوگان صمود مهم است؟

ناوگان صمود در شرایط حساسی به آب‌های بین‌المللی وارد شده است. جنگ غزه که در اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد، تاکنون بیش از ۷۲ هزار کشته و ۱۷۲ هزار زخمی بر جای گذاشته و بیش از ۱.۵ میلیون فلسطینی در داخل نوار غزه آواره شده‌اند. زیرساخت‌های مسکونی، بیمارستان‌ها و مدارس در این جنگ به طور گسترده تخریب شده‌اند.

موفقیت یا شکست این ناوگان، پیام مهمی برای جامعه جهانی دارد. اگر ناوگان صمود بتواند به غزه برسد، این پیام را می‌دهد که محاصره غزه قابل شکستن است و اراده مدنی می‌تواند بر زور نظامی پیروز شود. اما اگر این ناوگان نیز مانند ناوگان‌های پیشین متوقف شود، این پیام را می‌دهد که اسرائیل همچنان اراده خود را بر قوانین بین‌المللی تحمیل می‌کند.

ناوگان صمود در شبکه اجتماعی ایکس در پاسخ به حملات اسرائیل نوشته است: «ما خواستار عبور امن برای مأموریت قانونی و غیرخشونت‌آمیز خود هستیم». فعالان تأکید کرده‌اند که محاصره غزه «غیرقانونی» است و ادامه سکوت در برابر آن به معنای مشارکت در جنایت علیه بشریت است.

واکنش جامعه جهانی در روزهای آینده و سرنوشت ۴۲۶ فعال بازداشت‌شده، محک مهمی برای میزان پایبندی قدرت‌های جهانی به قوانین بین‌المللی و حقوق بشر خواهد بود.